X
تبلیغات
غم
 
با سلام لطفا برای استفاده از مطلب آبیاری قطره ای به پایین صفحه مراجعه فرمایید.
|+| نوشته شده توسط شاهی در شنبه بیست و یکم اسفند 1389  |
 
|+| نوشته شده توسط شاهی در سه شنبه دهم اسفند 1389  |
 جغد
از آسمان صدايي مي شنوم آري اين صدا برايم آشناست .

خيلي ها از اين صدا مي ترسند خيلي ها از آن وحشت دارند ولي براي من آرامش بخش است .

اين صدا  مي گويد وقت رفتن را فراموش مكن!

 اين صدا   مي گويد به دنيا دل مبند!

اين صدا مي گويددنيا فاني است !

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  اين صدا خوش نواست!

ولي همه از آن مي ترسند فكر مي كنند براي بدبختي آمده است ولي اين طور نيست .

صدا هشدار دهنده است براي كساني كه دلبسته اند ،دلبسته دنيا و آنچه در دنياست .

هرگاه ديدي جغدي برايت آههنگ مي نوازد نترس شاد باش كه كسي در اين دنيا هست كه مردم را بيدار كند او از همه ي ما داناتر است او ديده و فراموش نكرده ولي ما با آنكه ديده و شنيده ايم باز از حرفهايي كه او به ما مي گويد مي ترسيم .

اي كاش جغد بودم!!!!

اي كاش....

|+| نوشته شده توسط شاهی در سه شنبه دهم اسفند 1389  |
 
خسته از دنیا خسته از همه چی ....

 

|+| نوشته شده توسط شاهی در سه شنبه بیست و ششم بهمن 1389  |
 

·       معایب سیستم آبیاری قطره ای

علی رغم موفقیت هایی که در آبیاری حاصل شده است این روش مشکلاتی را نیز در بر دارد که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره نمود:

-         گرفتگی قطره چکانها با املاح و مواد معلق آب

-         زیانهای ناشی از جوندگان مانند موش و سایر حیوانات

-         تجمع نمک در سطح خاک

-         حرکت محدود آب در خاک و عدم امکان برای توسعه زیادریشه

-         محدودیتهای فنی و اقتصادی

1)    گرفتگی قطره چکانها با املاح و مواد معلق آب

بزرگترین مشکل در آبیاری قطره ای گرفتگی قطره چکانها با مواد مختلف و مسدود شدن روزنه ها در آن است . گرفتگی قطره چکانها به تدریج باعث عدم توزیع یکنواخت آب می شود. خطر مسدود شدن قطره چکان ها باعث بالا رفتن هزینه های نگهداری سیستم مانند کنترل که امکان گرفتگی آنها کم است و دوم توجه بیشتر به کیفیت آب و تصفیه آن قبل از ورود به سیستم اکثرا بر این عقیده اند که تصفیه آب و اصلاح شیمیایی آن و شستشوی لوله ها و قطره چکانها مؤثر ترین راه حل این مسئله است.سایر مشکلات مانند نشت آب از اتصالات و یا زیانهای ناشی از جوندگان و حیواناتی مانند خرگوش ،شغال، غیره از اهمیت چندانی برخوردار نیست. مساله گرفتگی قطره چکان در آبیاری قطره ای به قدری مهم است که هر جای این سیستم کنار گذاشته شده است عامل گرفتگی قطره چکان مهمترین دلیل بوده است.

2)    تجمع نمک در سطح خاک

در هنگام آبیاری با آب شور با روش قطره ای بخصوص در مناطق خشک و نیمه خشک تجمع نمک در محیط خارجی پیاز رطوبتی و سطح خاک زیاد است . این امر باعث می شود که اگر در فصل رشد باران رخ دهد نمکهای تجمع یافته در سطح خاک به طرف پایین شسته شده و وارد منطقه توسعه ریشه ها می شود. به همین دلیل توصیه می شود در صوذت وقوع باران عمل آبیاری قطره ای قطع نشده و همچنان تا پایان بارندگی ادامه داشته تا نمک به محیط ریشه ها رانده نشود . در آبیاری قطره ای تجمع تدریجی نمک در سطح خاک باعث می شود که پس از پایان دوره رشد و برداشت محصول وضعیت برای رشد گیاه بعد در سال آتی مناسب نشده و جوانه زدن را با اشکال مواجه سازد لذا باید حتی المقدور پس از پایان دوره رشد و قبل از شروع کشت در سال بعد خاک را با انجام یک آبیاری سطحی سنگین شستشو داد . به همین دلیل ایجاب می کند که در بسیاری موارد زمین آبیاری قطره ای طوری آماده سازی شود که برای آبیاری سطحی نیز مناسب باشد.

3)    حرکت محدود آب در خاک و عدم امکان برای توسعه زیادریشه

حجم کوچک خاک خیس شده در آبیاری قطره ای در مقایسه با سایر روشها از یک طرف مفید و از طرف دیگر غیر مفید است و در مورد مفید بودن آن در بخشهای قبل به تفصیل بحث شد اما برای |آنکه گیاه بتواند رشد متلوبی داشته باشد لازم است حداقلی از حجم خاک در اختیار ریشه ها قرار گیرد. در توزیع آب در خاک و توسعه ریشه های گیاه عوامل متعددی مانند خاک(بافت خاک ،خصوصیات نفوذ و ناهمگنی آن ) گیاه (جذب آب و شدت تعرق ) مقدار و فاصله بین آبیاری  تعداد قطره چکان ها برای هر گیاه و دبی آنها دخالت دارد که چنانچه به هر علتی محیط توسعه ریشه ها محدود گردد ممکن است رشد گیاه نیز به تبع آن محدود شود. به همین دلیل توصیه می شود طرحهای آبیاری قطره ای در مورد درختان میوه همزمان با کاشت اولیه آنها پیاده شود و حتی الامکان از تغییر سیستم آبیاری باغات کهنه و درختان چند ساله و مسن به سیستم قطره ای خودداری شود زیرا درختانی که ریشه های آنها با روش آبیاری سطحی شکل گرفته است در صورت آبیاری به روش قطره ای صدمه خواهند دید . از معایبی که برخی از زارعین برای آبیاری قطره ای ذکر می کنند عدم مقاومت درختها در مقابل نیروی باد است که آن را به محدود بودن گسترش ریشه ها و نداشتن استحکام برای مقاومت درخت در مقابل نیروی باد مرتبط می دانند.

4)   خطرات :

اگر حوادث کنترل نشده ای موجب قطع آبیاری گردد ، به گیاه سریعاًصدمه وارد می شود . زیرا توان ریشه ها برای گرفتن آب و مواد غذائی به حجم نسبتاًکوچک خاک خیس شده محدود می گردد . جوندگان لوله های فرعی پلی اتیلن را می جوند برایرفع این مشکل و کنترل جوندگان ، بایستی از لوله های فرعی از جنس پی وی سی استفادهکرد .

با شکستن خط لوله انتقال آب اصلی یا درست کار نکردن سیستم تصفیه، مقداری مواد زاید وارد آب می شود . با بروز این گونه حوادث ، تعداد زیادی از قطرهچگانها دچار گرفتگی می شوند که بایستی تعمیر یا تعویض گردند .

 

 

 

5)              محدودیت های فنی و اقتصاد

هزینه سرمایه گذاری اولیه در آبیاری قطره ای نسبت به سایر روشها آبیاری زیاد تر است.آبیاری قطره ای را از نظر سرمایه گذاری می توان مشابه آبیاری بارانی با لوله های ثابت (solid-set) دانست. در حال حاضر هزینه سرمایه گذاری اولیه برای اجرای یک سیستم قطره ای در سطح بین المللی 2000تا7000 دلار برای هر هکتار می باشد که مشتمل بر وسایل تصفیه ،پمپ،دستگاه تزریق کود و لوله ها می باشد. البته هزینه واقعی سیستم بستگی به نوع دستگاهای تصفیه آب ،وسایل تزریق کود و سم و تمهیدات خودکار شدن آن دارد. هزینه مورد لازم برای احداث آبیاری قطره ای در ایران برا اساس اطلاعات حاصله ار اداره کل توسعه روشهای آبیاری تحت فشار برای سال 1376 حدود 6تا7 میلیون ریال برآورد شده است و به طور کلی در درجه اول این سیستم بیشتر مناسب گیاهانی است که با فاصله نسبتا زیاد از یکدیگر کشت می شوند. در درجه دوم می توان آنها را برای گیاهان ردیفی نیز بکار برد ولی به لحاظ اقتصادی کاربرد آن برای گیاهان دیگر مانند غلات و زراعتهای مشابه به صرفه نمی باشد. هر چند اخیرا گزارشاتی موجود است که روش خرد آبیاری در زراعتهایی مانند یونجه نیز بکار گرفته شده است .تقریبا در تمام کشورها گزارش شده است که هزینه سیستمهای خرد آبپاش و لوله های نواری منفذ دار برای راهبری این سیستم در کشور های مختلف بین 100 تا 800 دلار پیش بینی شده است که تا حد زیادی بستگی به نوع  سیستم نوع گیاه و شرایط مدیریتی مزرعه دارد. با توجه به هزینه ها از آنجایی که در سیستم قطره ای همیسه خطر گرفتگی لوله ها و یا عدم توزیع یکنواخت آب وجود دارد باید در طراحی و اجرای این سیستم دقت کافی به عمل آمده و این کار توسط مهندسان خبره و مطلع صورت گیرد تا اکثر جنبه های فنی ،اقتصادی در آن رعایت شود . عدم استفاده از مواد مطلوب در ساخت لوله و اتصالات یکی از اشکالهایی است که زارعین در عمل با آن مواجه می باشند مشکلاتی مانند ترک خوردگی و ایجاد شکاف در لوله به دلیل عدم مقاومت لوله ها در برابر تنشهای وارده در محل اتصالات است که ناشی از ساخت لوله با مواد نامرغوب می باشد طراحی و اجرای سیستمهای آبیاری قطره ای توسط افراد غیر متخصص مشکلات عمده ای را در بر دارد که سر انجام به شکست سیستم منتهی می شود و این از جمله مواردی ست که در هر طرح آبیاری قطره ای هر چند کوچک باید مراعات گردد.

بر اساس مطالعات کمیسیون بین المللی آبیاری و زهکشی که عملکرد سیستمهای آبیاری قطره ای را از نظر مشکلات گرفتگی قطره چکان ها مدیریتهای مربوط به استفاده ار آّ شور در کشورهایی که زارع سیستم آبیاری قطره ای را کنار گذاشته و یا آن را با سیستمهای دیگر خرد آبیاری تعویض نموده است علاوه بر مساله گرفتگی قطره چکانها طراحی ضعیف سیستم بوده است اجزا مختلف سیستم آبیاری قطره ای باید به لحاظ هیدرولیکی و فنی به طور صحیح و مناسب طراحی شوند.هر گونه ضعف در یکی از این بخشها می تواند به شکست کلی سیستم منتهی شود.

·       شرایط محیطی در سیستم آبیاری قطره ای

قبل از تصمیم گیری در مورد اجرا و به خصوص قبل از شروع طراحی سیستم آبیاری قطره ای باید وضعیت محیطی که قرار است سیستم در آن پیاده شود مورد آزمایش قرار گیرد. برپایه این آزمایشها اولین تصمیم گیری این خواهد بود که آیا به طور کلی به کار بردن روش آبیاری قطره ای مفید خواهد بود با خیر. اگر جواب این بررسی ها مثبت باشد  مسلما تاثیر زیادی در بهبود روش ، حل مشکلات ، سازگاری طرح با وضعیت موجود و بهره وری از سیستم خواهد داشت . بررسیهایی که باید در ایم مورد انجام شود عبارت است از:

مطالعات آب و هوا

مطالعات وضعیت خاک

در ابتدا باید خصوصیات کلی محیطی که قرار است زراعت در آن به عمل آید بررسی شود. کلیه عملیت آبیاری و رشد گیاه در محیطی به نام فضای کشت صورت می گیرد در واقع پدیده های طبیعی و عملیات کشاورزی در همین محیط انجام می شود. این فضا شامل دو قسمت است یکی آسمانه یا بخش هوایی منطقه رشد که تعرق و تبخیر در آن صورت می گیردو دیگری منطقه توسعه ریشه که جذب آب و مواد غذایی در آن انجام می شود . بین دوقسمت آسمانه و منطقه ریشه ها می توان دقیقا مرز مشخصی را تعیین کرد .

الف) آب و هوا

آب و هوا را هنگامی باید مورد توجه قرار داد که ضرورت احداث سیستم آبیاری قطره ای قبلا بطور یقین مسجل شده باشد. آبیاری قطره ای را می توان در هر نوع آب هوای خشک ،نیمه خشک ،نیمه مرطوب و حتی وضعیت گلخانه ای و زیر پوششها ی پلاستیکی بکار برد.

آبیاری قطره ای برای تمام مناطقی که در آن مقدار بارندگی کمتر ار حد لازم برای رشد مطلوب و سود آور گیاه است مناسب می باشد این روش را می توان به خصوص در مناطقی که هر ساله دوره های خشکی طولانی به وقوع می پیوندد یا تمام ماههای سال خشک می باشد و با مقدار بارندگی کم و توزیع آن نامناسب است بکار گرفت.

در مناطق خشک و نیمه خشک که بارندگی برای رشد گیاه کافی نیست  توسعه ریشه ها فقط در بخشی از خاک که توسط قطره چکانها مرطوب می شود صورت می گیرد در این مناطق تعداد محل قطره چکانهایی که آب مورد نیاز گیاه را تامین می کنند از اهمیت زایادی برخوردار است. بنابراین گیاهان بزرگترفضای بیشتری را اشغال  می کنند و باید با تعداد بیشتری قطره چکان آبیاری شوند .گاهی اوقات برای مرطوب ساختن حجم زیاد خاک ممکن است 3تا5 قطره چکان لازم باشد . اگر منطقه مرطوب شده خاک به اندازه کافی گسترده نباشدگیاه بخوبی استقرار نمی یابد و یک با شدید یا طوفان می تواند گیاه را ریشه کن کند. بنابراین در زمان طراحی سیستم آبیاری قطره ای نه تنها مقدار بارندگی بلکه سرعت جهت و فراوانی وقوع بادها نیز باید در نظر گرفته شود زیرا طوفانهای شدید بر رشد گیاه اثرات منفی خواهد داشت . علاوه برآب و هوا که بر خصوصیات سیستم آبیاری قطره ای موثر است آبیاری قطره ای اثرات قابل ملاحظه ای بر اقلیم اراضی تحت آبیاری نیز دارد.

ب) وضعیت خاک و شیب زمین

بطور کلی انواع خاکها ی زراعی حتی خاکهای شور و سدیمی به شرط آنکه آب آبیاری از کیفیت خوبی برخوردار باشد با روش قطره ای قابل آبیاری  هستند.

بافت خاک ازخصوصیات مهم و برجسته ای  است که در هنگام طراحی سیستم باید مورد توجه قرار گیرد همچنین لازم است الگوی خیس شدن نیمرخ خاک که اصطلاحا به آن پیاز رطوبتی یا حجم خاک خیس شده گفته می شود برای هر زمینی که قرار است با روش قطره ای آبیاری شود از قبل مشخص گردد . پیاز رطوبتی ممکن است از خاکی به خاک دیگر تفاوت زیادی نشان دهد . شکل پیاز رطوبتی به مقدار رس یا شن در بافت خاک بستگی دارد.

نفوذ پذیری در خاک های شنی بطور عمده تابعه نیروی ثقل است حال آنکه در خاکهای رسی عامل اصلی تعیین کننده شکل پیاز رطوبتی خاک نیروی کاپیلای با مویینه ای است. این بدان معنی است که در خاکهای شنی پیاز رطوبتی به صورت عمودی و باریک و لی در خاکهای رسی به صورت نیمکره کوچک یا بزرگی است که مرکز آن در زیر قطره چکان قرار دارد. البته مرطوب شدن ناحیه ریشه بندرت از اینم الگو ها پیروی می کند و نیرو های ثقلی و مویینه ای فقط در وضیعتی عامل اصلی شکل پیاز رطوبتی خاک می باشد که دبی قطره چکان کم یا معادل سرعت نفوذ آب در خاک باشد اما میزان نفوذ پذیری نه فقط با بافت خاک تغییر می کند بلکه رطوبت خاک نیز موجب تغییر آن می گردد به طوری که افزایش رطوبت خاک باعث کاهش نفوذپذیری می گردد.

در طراحی سیستم آبیاری قطره ای فقط باید سرعت نهایی نفوذآب در خاک در نظر گرفته شود مقادیر تقریبی سرعت نهایی نفوذ آب در برخی از خاکها به شرح زیر است:

خاکهای شنی ،لومی شنی30تا80 میلی متر در ساعت

خاک های لومی ،لومی سیلتی15تا30 میلی متر در ساعت

خاک های رسی،لومی سیلتی رسی 5تا15 میلی متر در ساعت

خاکهای رسی 2تا5ملی متر در ساعت

 

|+| نوشته شده توسط شاهی در شنبه بیست و پنجم دی 1389  |
 

مقدمه:

با توجه به انواع و تفوتهایی که در کابرد و توزیع آب در روشهای خرد آبیاری وجود دارد و بخصوص تغییراتی که در سالهای اخیر در آن به وجود آمده است لازم است قبل از تشریح خصوصیات این روش به طبقه بندی آنها توجه کنیم خرد آبیاریها علی الاصول به سه گروه :

زیر سطحی ، سطحی و هوایی (بارانی ) تقسیم می شوند.

در گروه زیر سطحی آب مستقیما وارد منطقه ریشه ها می شود. در این سیستم خروج آب یا مستقیما از لوله و یا توسط قطره چکانهاصورت می گیرددرهردوموردجریان آب می تواندبه صرت پیوسته یامنقطع انجام شود

که نوع پیوسته ان بیشتر متداول است .استفاده ازلوله های تراواولوله های روزنه دارنواری درآبیاری زیرسطحی بسیار معمول می باشد.مزیت لولهی زیرسطحی در این است که ازگزند عوارض فیزیکی که ممکن است درسطح زمین وجودداشته باشد مصون هستنداماچون عملیات شخم باعث ازبین رفتن آنهامی شود یا باید درعمق زیادتری نصب شوند یا اینکه برای گیاهانی مورد استفاده قرار گیرند که بمدت چند سال در یک جا استقرار دارند.برخی لوله های نواری که در زیر سطح خاک کار گذشته شده اند پس از انجام شخم از بین رفته ودر کشت بعد دوباره این نوارها جایگذاری می شوند.

گروه دیگر از خرد آبیاریها .انواع سطحی است که در آنها آب روی زمین ریخته می شود تا بتدریج در منطقه ریشه ها نفوذ و آنرا خیس نماید . در این روشها نیز خروج آب یا ب صورت پیوسته انجام می شود و یا به صورت غیر پیوسته.به سیستمهایی از آبیاری که در آنها خروج آب از قطره چکان پیوسته می باشد روش جرعه جرعه یا جرعه ای گفته می شود .دررد آبیاری ها نوع بارانی روج آب توسط خرد آبپاشها ،میکروجت و یا مه پاشها انجام می شود. پخش آب در مه پاش ها و خرد آبپاشها معمولا به طور پیوسته و در میکرو جت به منقطع صورت می گیرد. در این روش آب مستقیما روی خاک ریخته نشده بلکه در محیط داخل پوشش گیاهی یا روی آن و کمی بالای سطح گیاه پخش می شود. بدین ترتیب قطرات آب در سطح وسیعتر ی از خاک پخش شده و به زمین نفوذ می کند.

خرد آبیاری

به کلیه روشهای آبیاری اطلاق می شود که در آنها مقدار کمی آب که نیاز روزانه گیاه را تامین می نماید به ناحیه رشد ریشه ها وارد می شود.این واژه مترادف با آبیاری قطره ای نیز به کار برده شده است. هر چند آبیاری قطره ای را می توان نوعی خرد آبیاری دانست. خرد آبیاری را آبیاری با حجم کم نیز می گویند.

 

 

آبیاری نبضی

نوعی خرد آبیاری است که در آن وسایل خروج آب ( مانند قطره چکان یا آبپاش) به طور دائم کار نمی کنند بلکه هر کدام به مدت چند دقیقه با دبی نسبتا زیاد کار کرده و سپس متوقف می شوند. زمان توقف معمولا 2 الی 3 برابر زمان کار قطره جکان یا آبپاش است به این ترتیب آب امکان ذخیره شدن در خاک را پیدا می کند. دبی خروجی از قطره چکان ها در این سیستم 4 تا 10 برابر دبی در قطره چکان های معمولی است لذا خطر گرفتگی روزنه ها در آن کاهش می یابد.

مه آبیاری(اسپری)

در آبیاری به روش مه پاشی پخش آب به صورت ذرات بخار یا مه شبیه غبار بوده که توسطمه سازهایی مشابه با سمپاشها می شود. مه ساز روی  پایه های چوبی نصب و آب را به صورت ذرات بسیار ریزمانند گرد و غبار از خود خارج میسازد. مه آبیاری باعث افزایش رطوبت در هوای اطراف گیاه شده و معمولا برای آبیاری  تهویه ای بکار می رود.آبیاری تهویه ای روشی است که در آن با افزایش رطوبت در محیط رشد گیاه مقدار تعرق تقلیل پیدا کرده در نتیجه به آبیاری از نظر مقدار کاهش یافته و بدین ترتیب می توان زمان آبیاری را به تعویق انداخت.

آبیاری موضعی

آبیاری موضعی را برخی روش جدید اسمبرده اند که در آن لوله های پلاستیکی روی زمین قرار گرفته و خروجیهایی با روزنه های نسبتا بزرگ(قطر 1.5تا 2 میلی متر) به آن وصل می شود تا خروج آب بتواند محل کوچکی از سطح مزرعه یا باغ را در اطراف ریشه گیاه خیس نماید. با این تعریف آبیاری موضعی را می توان مانند خروج آب از یک شلنگ متحرک دانست که در حین حرکت آب از آن خارج شده و در کنار ردیف گیاه ریخته می شود اما در بسیاری نوشته ها آبیاری موضعی به عنوان یک واژه عام بکار گرفته شده که زیر چتر کلی روشهای خرد آبیاری قرار می گیرد . از نظر لغوی آبیاری موضعی یعنی آبیاری یک قسمت  خاص از مزرعه که آبیاری قطره اینیز دارای همین خصوصیت است.

آبیاری قطره ای سطحی

سیستمی است با تجهیزات هیدرولیکی مرکب از دستگاههای کنترل مرکزی لوله اصلی ، لوله نیمه اصلی ، لوله های فرعی و خروجیها که آب را به صورت قطره با جریان پیوسته ای با دبی کم وارد سطح خاک می کند. به این سیستمها آبیاری قطره چکانی یا دریپ هم گفته می شود.

آبیاری قطره ای سطحی هم برای گیاهانی که با فاصله کشت می شوند (مانند درخت) بکار بره می شود و هم برای گیاهان ردیفی . دبی خروجی برای هر گیاه یا هر نقطه آبیاری معمولا کمتر از 10لیتر در ساعت است . چنانچه خروج آب برای گیاهان ردیفی به صورت خطی از لوله صورت گیرد مقدار دبی معمولا کمتر از 10لیتر در ساعت در هر متر طول لوله می باشد.

 

آبیاری قطره ای زیر سطحی

این روش که نباید آن را با آبیاری زیر زمینی اشتباه گرفت مشابه آبیاری قطره ای سطحی است با این تفاوت که لوله فرعی و قطره چکان در زیر سطح خاک قرار می گیرند تا از خطرات ناشی از رفت و آمد ماشین آلات و یا آفتاب زدگی مصون باشند . عمقنصب لوله ها بستگی به نوع گیاه و خاک و دبی سیستم متفاوت است. این عمق در مورد سبزیجات و گیاهان کم عمق حدود 30سانتی متر و در مورد درختها بیشتر است.

آبیاری حبابی

نوعی خرد آبیاری است که در آن جریان آب از یک لوله معمولی شبیه فواره خارج شده ودر حوضچه کوچکی گیاه در آن قرار گرفته است ریخته می شود. دبی جریان در این سیستم به مراتب بیشتر از آبیاری قطره ای سطحی یا زیر سطحی است( معمولا حدود100تا200 لیتر در ساعت)و لذا خطر گرفتگی خروجیها وجود ندارد. وجود حوضچه باعث می شود تا مازاد آب خروجی که در خاک نفوذ نکرده است در سطح خاک جریان پیدا نکند.

 

 

 

▪ آبیاری فواره ای ( بابلر)

پخش آب بر سطح خاک به صورت جریان با ریک یا فواره از سوراخی بادبی بیشتر از آبدهی آبیاری دریپ یا زیر بستری آما معمولاً کمتر از ۱ گالن بر دقیقه، آبیاری فواره ای نا میده می شود . دبی قطره چکان در این آبیاری از سرعت نفوذنهایی خاک بیشتر است و ایجاد یک حوضچه برای نگهداری یا کنترل پخش آب ضروری می باشد .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

·       قسمت های مختلف روش آبیاری قطره ای

الف) قسمت تامین فشار و کنترل مرکزی

در قسمت تامین فشار و کنترل مرکزی کار های زیادی انجام می شود که شامل تحت فشار قرار دادن آب ، تصفیه آب ، تعیین مدت زمان آبیاری ، اضافه نمودن کود و مواد شیمیایی لازم به آب می باشد. اجزا تشکیل دهنده این قسمت عبارت اند از:

پمپ، شیر تنظیم فشار، شیر یکطرفه، سیکلون ، قیلتر های شنی و توری ، مخرن کود و مواد شیمیایی، کنتور آب ،دستگاه برنامه ریز، شیر برقی ،فشار سنج ها، تابلوی کنترل برق ، در اینجا مطالب کوتاهی در مورد شیوه کار هر کدام از آنها بیان می شود.

 

ب) لوله ها (لوله های انتقال آب و لوله های داخل مزرعه)

کار انتقال آب در روش آبیاری قطره ای به عهده ی لوله های اصلی ،نیمه اصلی می باشد.

1)   لوله های اصلی ،آب  را از لوله های اصلی به لوله های مزرعه یا باغ می رسانند.

2)   لوله های نیمه اصلی : آب را از لوله های اصلی به لوله های فرعی می رسانند.

3)   لوله های فرعی: که قطره چکان ها هم بر روی آنها قرار دارند در کنار ردیف درختان یا بوته ها در سرتاسر باغ یا مزرعه قرار گرفته و عمل آبیاری را انجام می دهند.جنس این لوله ها معمولا از نوع ( پلی اتیلن) می باشد.

برای شستشو و خارج کردن مواد اضافی از داخل لوله ها در انتهای آنها شیر فلکه نصب شده تا در مواقع لزوم آنها را باز نموده و عمل شستشو انجام شود. به علت ای که قطر لوله های اصلی ، نیمه اصلی و فرعی با هم متفاوت است . برای وصل کردن آنها به هم از اتصال هایی استفاده می شود که باعث کم شدن فشار آب در داخل لوله نشود.

4)   زانو، سه راه، رابط، کمربند و ... ازجمله اتصال های مورد نیاز در آبیاری قطره ای هستند.

 

 

ج) قطره چکانها

قطره چکانها ، آب را به صورت قطره ای پشت سر هم در اختیار گیاه قرار می دهند.

ساختمان قطره چکانها طوری است که جلوی فشار اضافی آب را گرفته و در مقابل سرما ،گرما و مواد شیمیایی نیز مقاوم بوده و مسدود نمی شوند .

انواع مختلف قطره چکان ها  مانند قطره چکان ها ی در روی خط تنظیم شونده ، تک خروجی و چند خروجی وجود دارند که بر حسب نیاز از آنها استفاده می شود.

گاهی به جای قطره چکان ها از وسیله ای به نام آبفشان هم استفاده می شود که آب را به شکلهای مختلف پخش می کند.

اگر آببه صورت مه پخش شود به آن ( مه پاش)و اگر هب صورت رشته های نازک پخش شود به آن ( میکرو جت) مس گویند.

|+| نوشته شده توسط شاهی در جمعه بیست و چهارم دی 1389  |
 

 

 

-         پمپ

این وسیله وظیفه تامین فشار را به عهده داشته و آب را با فشار از جایی به جای دیگر منتقل می کند به محلی که پمپ ها ، لوله مکش، لوله رانش و لوله ای که آب را از پمپ خارج می کند و درآن قرار دارد ایستگاه پمپاژ می گویند.

ü     پمپ  ها در آبیاری قطره ای

 در آبیاری قطره ای باید آب را از منبعی برداشت و تحت فشار قرار گرفته و سپس وارد شبکه لوله های آبیاری گردد. منابع آب در کشاورزی یا قناتها هستند یا چاه و یا رود خانه که اکثرا فاقد انرژی پتانسیل کافی برای تامین فشار مورد نیاز قطره چکان ها می باشند. بنابراین باید از نوعی پمپ برای افزایش انرژی آب استفاده به عمل آید. در انتخاب پمپ و طراحی ایستگاه پمپاژ برای آبیاری عوامل متعددی دخالت دارند. مثلا قدرت یک پمپ بستگی به این خواهد داشت که آب از چه عمقی قرار است براداشت شود، مزرعه یا باغ در چه ارتفاعی نسبت به پمپ قرار دارد، دبی پمپاژ چقدر باید باشد، در شبکه لوله کشی از چه نوع اتصالات و شیر های منترل استفاده شده است و یا این که فشار مورد لازم در قطره چکان ها چقدر است. ایستگاه پمپاژباید بر اساس تمام این موضوع ها و یا موارد دیگری که در این رابطه وجود دارد طراحی شود. در سیستم های آبیاری می توان از انواع و اقسام پمپ ها استفاده کرد. معمولی ترین نوع پمپ ها که در آبیاری استفاده می شوند عبارت اند از:

پمپ های گریز از مرکز

پمپ ها یتوربینی

پمپ های پره ای

مطابق با نوشته های تاریخ نگار برزیلی Reti، یک ماشین آبکش یا لجن کش که بایستی به عنوان نمونه اولیه پمپ گریز از مرکز شناخته شود، در یک مقاله در ابتدای 1475 میلادی توسط مهندس ایتالیایی دوره رنسانس Francesco di Giorgio Martini به عرصه ظهور رسید. پمپ های سانتریفیوز واقعی تا اواخر دهه 1600 توسعه نیافتند تا اینکه Denis Papin یک نمونه از آنرا با تیغه های صاف درست کرد و تیغه منحنی شکل توسط مخترع بریتانیایی John Appold در سال 1851 معرفی شد.
پمپ گریز از مرکز چگونه کار می کند:
یک پمپ گریز از مرکز بر اساس تبدیل انرژی جنبشی یک سیال جاری به فشار ایستا کار می کند. این نحوه عمل بوسیله قانون برنولی توصیف می شود. قاعده عملکرد پمپ گریز از مرکز را می توان با ملاحظه تاثیر تکان دادن یک سطل آب بر روی یک مسیر دایره ای شکل توسط یک طناب، نشان داد. نیرویی که آب را به کف سطل فشار می دهد، نیروی گریز از مرکز است. اگر یک سوراخ در کف سطل تعبیه شود، آب از طریق این سوراخ جریان می یابد. از این گذشته اگر یک لوله ورودی در بالای سطل تعبیه شود، جریان آب به بیرون سوراخ منجر به تولید یک خلاء موضعی در داخل سطل خواهد شد.
این خلاء آب را از یک منبع در سمت دیگر لوله ورودی به داخل سطل خواهد کشید. بدین روش یک جریان پیوسته از منبع و به بیرون سطل بوجود می آید.
در رابطه با پمپ های گریز از مرکز، سطل و سرپوش آن متناظر با قاب پمپ، سوراخ و لوله ورودی متناظر با ورودی و خروجی پمپ هستند و طناب و بازو متناظر کار پروانه را انجام می دهد.
پمپ گریز از مرکز پمپی است که از یک پروانه گردان بمنظور افزودن فشار یک سیال استفاده می نماید. پمپ های گریز از مرکز عموما برای جابجا کردن سیال از طریق یک سیستم لوله کشی کاربرد دارد. سیال در امتداد یا نزدیک محور چرخان وارد پروانه پمپ گشته و بوسیله این پروانه شتاب می گیرد و به سرعت به سمت بیرون و به داخل یک پخش کننده یا محفظه حلزونی جریان می یابد که از آنجا به درون سیستم لوله کشی پائین جریان خارج می گردد.
تیغه های روی پروانه بطور تصاعدی از مرکز پروانه پهن می شوند که سرعت را کاهش داده و فشار را افزایش می دهد. این امکان به پمپ گریز از مرکز اجازه می دهد تا جریان های پیوسته با فشار بالا ایجاد نماید

پمپ های گریز از مرکز برای مواردی استفاده می شود که بخواهیم دبی نسبتا کمی را به ارتفاع بالا ببریم. در این پمپ ها جهت جریان در داخل پمپ شعایی است . در پمپ های توربینی دبی جریان معمولا متوسط و ارتفاعی که آب بالا داده می شودنیز متوسط است. حال آنکه در پمپ های پره ای مقدار دبی زیاد و ارتفاعی که به آب باله برده می شود در این پمپ ها جهت جریان آب به صورت محوری است.

ü     اصدل هیدرولیک پمپ ها

در پمپ ها مقادیر دبی حجمی جریان، بار فشار و قدرت مورد لزوم برای چرخش پمپ تابعی از قطر پره های پمپ و سرعت چرخش شفت است.

 

ü     قدرت

قدرتی که برای کار کردن پمپ مورد لوزوم است تابع مستقیمی از دبی چریان ، فشار آب و وزن مخصوص آب است وبا بازده پمپ نسبت عکس دارد. چنین قدرتی می بایست توسط یک موتور به پمپ داده دشود تا پره های پمپ نیز به نوبه خود قدرت را با توجه به بازده پمپ به آب منتقل نمایند.

ü     بار مکش خالص مثبت

در اکثر طرح های آبیاری معمولا آب ار یک سطح پایین مانند رودخانه ،کانال یا چاه توسط پمپ های مکیده شده و سپس با فشار در سیستم آبیاری توزیع می شود. ارتفاعی که آب می تواند به داخل پمپ مکیده شود تابعی از فشار جو است . مفهوم بار مکش خالص مثبت Net Positive Suction Head با علامت NPSH نشان داده می شود در واقع رابطه ای است بین فشار جو (در روی سطح آب در قسمت مکش پمپ) و فشار بخار آب که از نظر تشخیص چگونگی عملکرد پمپ بسیار مفید است.

هر کارخانه سازنده برای پمپ های ساخت خود یک NPSH مورد نیاز را تعیین می کند که با علامت NPSHمشخص می شود. اگر در شرایطی که می خواهیم پمپ را مورد استفاده قرار دهیم با توجه به فشار جو NPSH موجود در آن محل که با علامت NPSH نشان داده می شود بیشتر از NPSHباشد پمپ خواهد توانست با عملکردی که کارخانه مشخص کرده است کار کند در غیر این صورت در قسمت مکش استاتیکی عبارت است از ارتفاعی که آب توسط پمپ بالا کشیده می شود یعنی اختلاف سطح پمپ تا سطح آب درمنبع . چنانچه پمپ در بالای سطح آب باشد این ارتفاع مثبت و اگر در رقومی زیر سطح آب باشد بار مکش استاتیکی منفی در نظر گرفته می شود. افت اصطکاک در قسمت مکش لوله به دلیل پایین بوده سرعت (که معمولا کمتر از یک متر در ثانیه است ) و کوچک بودن طول لوله ناچیز و می توان از آن صرف نظر کرد. فشار جو تابعی از ارتفاع محل از سطح دریاست . پمپ هایی که در سیستم های خرد آبیاری بکار برده می شوند . معمولا یکی از انواع پمپ های گریز از مرکز است . در این پمپ ها یک موتور یا نوعی نیروی محرکه پره ای را ه در داخل محفظه پر از آب قرار گرفته است به چرخش در می آورد. حرکت این پره به آب نیروی چرخشی داده و باعث بیرون راندن آن از پوسته پمپ می شود. به محض این که آب با سرعت زیاد از پره های پمپ جدا شد ذرات آب بطور ناگهانی سرعت خود را از دست داده و انرژی جنبشی آنها به انرژی پتانسیل تبدیل می گردد که به صورت فشار ظاهر می شود.

پمپ های گریز از مرکز انواع و اقسام مختلف داشته و ممولا در جاهایی بکار برده می شود که ارتفاع مکش از 6 متر تجاوز نکندو پمپ های گریز از مرکز تا زمانی که محفظه ی آنها از آب پر نشده باشد کار نخواهد کرد. بنابراین قبل از روشن کردن پمپ باید این محفظه را پر از آب نمود این عمل که هواگیری پمپ نام دارد به عنوان بزگترین عیب پمپ های گریز از مرکز محسوب می شود.

پس از شروع کارپمپ و خارج شدن آب از آن محفظه پمپ با کمبود آب و خلا مواجه شده که برای جبران آن آب از لوله دیگری که یک سر آن در مخزن آب قرار دارد به داخل محفظه مکیده شده و بار دیگر تحت تاثیرنیروی گریز از مرکز قرار می گیرد. پمپ های گریز از مرکز قابلیت انعطاف زیادی داشته و در دامنه وسیعی از شرایط کاری به خوبی عمل می کنند.

ü     دبی و فشار مورد نیاز سیستم آبیاری

 در سیستم های آبیاری پمپ را طوری انتخاب می کنیم که با توجه به شرایط کاری از نظر دبی و فشار بالاترین بازده را داشته باشد. بنابراین اولین قدم این است که برای طراح مشخص شود چه مقدار دبی با چه فشاری مورد نیاز است . در واقع می بایست اول رابطه دبی و بار کل سیستم را تعیین نمود . بار کل سیستم آبیاری به دو جز تقسیم می شود که عبارت است از:

بار ثابت

بار متغییر

بار ثابت سیستم ربطی به مقدار دبی نداشته و عبارت است از اختلاف استاتیکی آب در داخل منبع یا چاه تا نقطه ای که آب آب از قطره چکان یا لوله خارج می شود. اما بار متغییر تابع مقدار دبی بوده و عبارت است از مجموع افت سطح آب –اگر منبع آب چاه باشد- افت اصطکاک در لوله و اتصالات ، فشار در محل خروجی آب و بار سرعت ، مجموع بار ثابت و بار متغیر سیستم را بار کل دینامیک نامند که با علامت TDH نشان داده می شود. برای انتخاب پمپ می بایست ابتدا تغییرات بار کل دینامیک را نسبت به دبی ( ظرفیت سیستم ) در یک دستگاه محور مختصات رسم کنیم . زیرا با تغییر ظرفیت سیستم در گزینه های مختلف طرح و تغییر قطر لوله ها ویا طول آنها بار کل دینامیک نیز تغییر می کد. سپس این محنی را روی منحنی دبی- فشار پمپ قرار داده و نقطه تقاتع آنها را که در واقع نقطه کار خواهد بود بدست می آوریم. در شکل زیر طرز بدست آمدن قطه کار پمپ نشان داده شده است.

ü    کاربرد منحنی های عملکرد در انتخاب پمپ

محاسبه سرعت مخصوص پمپ اولین راهنمای ما در انتخاب پمپ است . با بدست آوردن سرعت مخصوص متوجه می شویم که چه نوع پمپی را باید در سیستم استفده کنیم در هر صورتی که فشار متوسط یا زیاد مورد نظر باشد می بایست از پمپ های توربینی یا سانتریفوز استفاده کرد. یک پمپ توربینی یک طبقه می تواند مقدار متوسطی از جریان را بافشاری نسبتا متوسط جابجا نماید اما اگر بجای یک پمپ توربینی چندین پمپ توربینی  را به طور سری پشت سر هم قرار دهیم می تواند همان مقدار جریان را با فشار زیاد حرکت اهد . بدین وسیله مشکل فشار در پمپ های توربینی حل می شود. پمپ های توربینی مستقیما در داخل چاه یا منبع آب  قرار می گیرند و از این نظر که به دلیل قطر کوچکی که دارند تمام طبقات پمپ در داخل لوله جایگذاری می شود کاربرد آنها بسیار ساده است . موتور از طریق یک شفت عمودی به پمپ متصل است و یا اینکه توسط موتور های الکتریکی شناور نیروی مورد نیاز پمپ تامین می شود. بدین ترتیب در پمپ های توربینی که برای استخراج آب از چاه ها مورد استفاده  قرار دارد موتور در سطح زمین نصب می شود و پمپ در داخل لوله و درون چاه در زیر سطح آب قرار دارد.

پمپ های گریز از مرکزفشار زیادی تولید می کنند ولی آبدهی  آنها نسبت به پمپ های توربینی کم است . برای حل این مشکل تعدادی پمپ گریز از مرکز به صورت موازی پهلوی هم قرار داده می شوند تا کمبود دبی را جبران نمایند. مشکلی که در پمپ های گریز از مرکز وجود دارد و نمی توان آن را به نحوی جبران نمود این است که به دلیل بزرگ بودن حجم پمپ امکان نصب آنها در داخل چاه های معمولی نیست. علاوه بر این هر پمپ گریز از مرکز نیاز به یک NPSH دارد که این خود توان مکش را در آنها کاهش می دهد به طوری که حداکثر فاصله محل نصب پمپ تا سطح آب را به حدود 5/4 متر محدود می سازد.

نحوه انتخاب پمپ بر اساس مدل های موجود که در زیر برای پمپ های نوع گریز از مرکز تشریح شده است. بدین ترتیب است که ابتدا از رویکاتالوگ هایی مشابه شکل زیر بر اساس دبی و فشار مورد نیاز مدل پمپ انتخاب می شود. پمپ هایی که با موتور برقی کار می کنند 1750دور یا3500دور در دقیقه اند که مدل 1750دور نسبت به 3500دور دبی بیشتر و فشار کمتری دارند.

ü     آرایش سیستم پمپ ها

احتیاج طرح های مختلف آبیاری به دبی های گوناگون ایجاب می کند تا ترکیبی ار پمپ هابکار رفته و فشار و دبی مورد نظر تامین گردد. زیرا یک پمپ ممکن است به تنهایی نتواند نیازهای طرح را تامین کند. پمپ ها بطور سری یعنی پشت سر هم نصب می شوند و یا موازی . نصب پمپ هاب سری برای افزایش فشار و نصب پمپ های موازی به منظور بالا بردن دبی است. پمپ های بوستر حالت خاصی از پمپ ها سری است که در قسمتی از خط انتقال فشار را افزایش می دهند.

1)   پمپ های سری

در پمپ هایی که به طور سری قرار می گیرند آبگیری هر پمپ مستقیما از خروجی پمپ قبل تامین شود . به عبارت دیگر یک پمپ مقداری آب را گرفته به پمپ دیگری که در فاصله کوتاهی از آن قرار گرفته است می دهد و به همین ترتیب به پمپ بعدی منتقل می کند.فاصله بین پمپ های سری حداکثر از چند متر تجاوز نمی کند. این نحوه آرایش زمانی بکار می رود که یک پمپ برای طرح کفایت کند اما فشار مورد نیاز بیشتر از مقداری باشد که یک پمپ بتواند تامین نماید.

2)   پمپ های موازی

اگر دو یا چند پمپ مستقیما دبی خود را وارد یک لوله مشترک نمایند در این صورت گفته می شود که این پمپ ها به صورت موازی قرار دارند. پمپ ها هنگامی به طور موازی نصب می شوند که فشار تولید شده توسط پمپ نیاز را تامین نماید اما دبی به اندازه کافی نباشد و در این صورت بسته به مقدار دبی مورد نیاز تعدادی پمپ به صورت موازی نصب می شوند. در طرح های آبیاری ممکن است نیاز آبی بسته به تناوب زراعتی و فصل رشد گیاهان متفاوت باشد بدین ترتیب لازم خواهد بود در زمانهای مختلف دبی های مختلفی برای طرح تامین گردد. در نظر گرفتن تعدادی پمپ که به طور موازی نصب شده باشند بهترین تمهیدی است که می توان برای چنین مواردی در نظر گرفت تا در هر زمان بتوان با روشن و خاموش کردن تعدادی از پمپ ها دبی لازم را تامین کرد.

  پمپ های توربینی چند طبقه

پمپ های توربین چند طبقه حالت خاصی از پمپ هاست که به طور سری قرار می گیرند.این پمپ ها توسط کارخانه ساخته می شوند که هر پمپ که به آن یک طبقه گفته می شود. مستقیما روی پمپ دیگر قرار می گیرد .چون دبی یک پمپ به پمپ بعدی داده می شود بنابراین این پمپ از نوع پمپ های سری بشمار می روند.

منحنی عملکرد پمپ های تور بینی عمودی با منحنی های عملکرد سایر پمپ ها کمی تفاوت دارد. اگر به شکل زیر توجه نمایید مشاهده  می شود که این منحنی های عملکرد برای یک ، دو، سه یا چهار طبقه که به صورت سری قرار می گیرند تهیه شده است . افزایش بار فشار در یک دبی ثابت به ازای هر طبقه ثابت نیست ولی اگر تعداد طبقات کاهش یابد بار فشار نیز تقلیل می یابد. بازده کلی سیستم نیز به طور غیر خطی متناسب با تعداد طبقات است. در استفاده از منحنی های عملکرد پمپ های چند طبقه تور بینی باید از منحنی مربوط به تعداد طبقات استفاده شود. بازده مستقیما از روی منحنی خوانده می شود اما فشار (بار) و قدرت مورد نیاز برای هر طبقه محاسبه شده و می بایست در تعداد طبقات ضرب شود.

3)   پمپ های بوستر

پمپ های بوستر حالتی خاصی ازکاربرد پمپ هایسری است که برای افزایش در قسمتی از شبکه آبرسانی بکار می رود. در طرح های آبیاری گاهی اوقات پستی و بلندی زمین ایجاب می کند که فشار در یک لوله فرعی از یک نقط به بعد افزایش یابد. برای این کار اگر کل فشار سیستم بالا برده شود هزینه زیادی در بر خواهد داشت. به جای آن در هر نقطه که مورد لزوم باشد یک پمپ کوچک بوستر نصب می شود تا فشار در پایین دست آن افزایش یابد.

بوستر پمپ با پمپ های سانتریفوژ

قطر خروجی پمپها : 32 تا 150 ميليمتر

ظرفيت آبدهی : 8 تا 1800 متر مکعب درساعت          

ارتفاع : 8 تا 90 متر

درجه حرارت سيال در آببندی با مکانيکال سيل :  20oc- تا140oc

جنس محور : استيل

جنس پروانه : چدن ، استيل

جنس محفظه : چدن ، استيل

نوع کوپلينگ : کوپله در داخل پمپ

4)   موتور های الکتریکی

معمولی ترین موتور هایی که در آبیاری بکار گرفته می شوند موتور های الکتریکی است که با برق سه فاز کار می کنند. بازده موتورهای برقی خوب در برخی وضیعت ها بیش از 95 در صد است .نگهداری این موتور ها آسانتر و هزینه های مربوطه نسبت به موتورهای دیزلی کمتر است. موتور های برقی در دامنه وسیعی از وضیعتهای آب و هوایی و ارتفاع ار سطح دریا کارایی دارند.

مصرف برق یک دستگاه الکتروموتور و پمپ بستگی به دبی بار کل وبازده پمپ و موتور دارد.

 

موتور های دیزلی

هر جند موتور های برقی به دلایل مختلف نسبت به موتور های احتراق داخلی ( دیزلی)ارجحیت دارند اما به دلیل عدم وجود برق در همه جا نمی توان از آنها استفاده کرد. از طرف دیگرقابلیت جابجایی موتور های دیزلی بیشتر و هزینه های نصب در آن نسبت به موتورهای برقی کمتر استو در موتور های دیزلی به دلیل اتصال مکانیکی موتور به پمپ مقداری از انژی موتور در طی انتقال تلف می شود. انتقال قدرت از موتور به پمپ غالبا توسط جعبه دنده صورت می گیرد که در این صورت بیش از 95 درصد قدرت تولیدی موتور به پمپ انتقال پیدا نمی کند.

در موتور های دیزلی قدرت تولید بستگی به مقدار اکسیژن در مخلوط هوا ، گازوئیل دارد چون مقدار اکسیژن هوا نیز با دما، فشار و رطوبت جو متغیر می باشد قدرت خروجی موتور های دیزلی نیز تابعی از این عوامل است . به همین دلیل عملکرد این موتور ها در وضعیت های آب و هوایی مختلف توسط کارخانجات سازنده در کاتالوگ های مربوطه نوشته شوده و برای هر موتور یک دما و ارتفاع از سطح دریا به عنوان مرجع مشخص می نماید. بدین ترتیب اگرموتور در دمایی به غیر از دمای واسنجی شده کار کند به ازای هر 5 درجه سانتی گراد که دمای هوا از دمای تعیین شده بیشتر باشد قدرت موتور یک درصد کاهش می یابد . و یا به ازای 300 متر افزایش ارتفاع محل نسبت به ارتفاع تعیین شده قدرت موتور3 درصد تقلیل پیدا می کند.

در موتور های دیزلی بخشی از قدرت موتور ( حدود6تا8 درصد) سرچرخاندن پروانه و خنک کردن موتور می گردد که می بایست برای بدست آوردن قدرت واقعی در نظر گرفته شود لذا توصیه می شود به منظور جلوگیری از گزم شدن موتور از آب خروجی پمپ استفاده کرده و از یک سیستم لوله کشی که زارعین اصطلاحا به آن اینچ کشی می گوینداستفاده کرد. نکته دیگری که باید به آن توجه شد این است که قدرت موتور های دیزلی به تدریج در طی زمان کاهش می یابد لذا همیشه در انتخاب قدرت موتور مقداری بنام ضریب کار که حدود10 درصد است بر نیاز افزوده می شود.

-         طراحی ایستگاه پمپاژ

چنانچه آب مورد استفاده در سیستم آبیاری قطره ای از منابع سطحی مانند کانال یا استخر تامین می شود در این صورت مطابق شکل زیر محل آبگیر پمپ را طوری طراحی کنید که با توجه به قطر لوله مکش (D) سرعت ورود آب به صافی آشغال گیر از 30 تا50 سانتی متر در ثانیه تجاوز نکند این باعث می شود که چشمه های صافی گرفتگی پیدا نکنند. شکل شیپوری لوله مکش در ابتدا باعث می شود که حد اقل تلفات اصطکاک وجود داشته باشد. محل ورود آب همواره در زیر سطح آب بالاتر از کف حوضچه و به دور از دیواره آن می باشد.

موارد دیگری که در طراحی و نصب پمپ های گریز از مرکز باید در نظر گرفت عبارت است از :

-  زانوها، کاهنده ها و دیگر اتصالاتی را که در لوله مکش ایجاد اصطکاک می کنند به حداقل برسانید.

-  حتی المکان از بکار بردن زانوهای تند خود داری کرده و از زانوهایی که زاویه آنها بیش از 90 درجه است استفاده کنید.

-         برای اتصال لوله مکش به پمپ از کاهنده غیر مرکز استفاده کنید.

-  لوله مکش مستقیم و بدون عارضه و برآمدگی باشد تامحلی برای جمع شدن هوا در آن به وجود نیاید.

-  لوله مکش قبل از ورود به پمپ به اندازه 4 تا 6 برار قطر لوله به صورت افقی امتداد داشته باشد تا هرگونه تلاطم آب در آن گرفته شود.

-         تمهیدات لازم برای عدم ورود هوا به قسمت مکش پمپ در نظر گرفته شود.

-  کف ایستگاه پمپاژ سیمانکاری شود تا هر گونه گردوغبار باعث واردن آمدن خسارت به آن نشود.

-         ایستگاه پمپاژ بایستی مسقف باشد تا آفتاب و باران و سایر عوامل جوی به آن صدمه نرسانند.

-         جنبه های ایمنی را از نظر آتش سوزی ، سیل و غیره در ایستگاه پمپاژ در نظر بگیرید.

 

-         چکش آبی  ( ضربه قوچ)

در مورد سرعت حرکت  آب در لوله های آبیاری اختلاف نظر های زیادی وجو دارد . پاره ای از طراحان توصیه می کنند که سرعت آب در داخل لوله ها از 3 متر در ثانیه تجاوز نکرده و حتی الا مکان کمتر از 5/1 متر در ثانیه باشد اما عده ای دیگر تا سرعت های 6 متر در ثانیه را نیز مجاز شمرده اند آنچه مسلم است در آبیاری قطره ای  که اکثرا از لوله های پلاستیکی استفاده می شود موضوع سرعت خود عامل مهمی بشمار نمی رودبلکه آنچه اهمیت دارد پدیده ی چکش آبی یا موج فشار و لرزشهایی است که در لوله ها به وجود می آید. هنگامی که آب در لوله جریان دارد بسته به سرعت و جرم توده آب مقداری انرژی جنبشی به خود می گیرد.

چنانچه به دلیلی مانند بسته شدن یک شیر جلو این سرعت گرفته شود در یک لحظه انرژی جنبشی به انرژی پتانسیل تبدیل شده و فشار به شدت افزایش می یابد . این پدیده باعث ایجاد موج فشار یا چکش آبی می گردد که شدت آن بستگی به سرعت بسته شدن شیر ، سرعت قبلی حرکت آب و طول لوله که در آن آب در حرکت می باشد دارد . بنا براین شدت موج فشار می بایست برای هر قطعه از لوله به طور جداگانه محاسبه شود.

 

 

ü     ضربه قوچ آب:

تراکمناپذیری آب و همچنین صلب بودن خطوط لوله پر از آب یک سیستم کاملاً غیر قابل ارتجاعرا به وجود می آورد. در این حالت تغییرات ناگهانی سرعت آب و تغییرات فشار ناشی ازآن منجر به ایجاد پدیده ی ضربه قوچ می شود. این تغییر ناگهانی سرعت آب می تواندناشی از خاموش و روشن شدن ناگهانی پمپ ها، بسته شدن سریع دریچه های خروجی، شیرهایک طرفه نامناسب و آب دهی نامناسب خطوط و... باشد.

تغییرات ناگهانی سرعت آب، موجفشاری خلاف جریان عادی آب، بر روی خطوط لوله انتقال آب ایجاد می کند که بسته به طولخط، میزان فشار و دبی آب می تواند بسیار قدرتمند و مخرب باشد و تنش زیادی بنام ضربهقوچ آب به سیستم وارد می کند.

ü     تانکضربه گیر:

برایمقابله با ضربه قوچ آب باید بتوان سیستم غیر قابل ارتجاع انتقال و پمپاژ آب را بهیک سیستم ارتجاعی تبدیل کرد تا بتواند فشار مثبت و منفی ایجاد شده در خط را در خودجذب کند.
بهتــرین و کاراترین روش برای ایجاد یـک سیستم ارتجاعـــی استفــاده ازتانک های ضربه گیر تحت فشار  مــیباشد.
در تانــک های ضربه گیــر تحت فشارانتقال آب از لوله به داخل مخـــزن باعث جذب انرژی در فــاز مثبت فشــار مــی گرددو در فاز منفی با انتقال آب داخل مخزن به خط لوله انرژی مخرب ضربه قوچ را جذب میکند.

نحوه ی عملکرد تانک های ضربه گیر تحت فشار به گونه ای است که با کاهش فشارخط و در شرایطی که سیستم دچار از هم گسیختگی ستون آب خواهد شد، هوای فشرده داخلمخزن منبسط شده و آب داخل مخزن را به خط لوله انتقال می دهد و علاوه بر مستهلکنمودن ضربه قوچ آب از، از هم گسیختگی ستون آب جلوگیری می کند و با تداوم جریانعملکرد صحیح پمپ ها را در پمپاژ آب و ازدیاد فشار تضمین می کند.

در فاز مثبتفشار با تراکم بیشتر در هوای فشرده ی تانک ضربه گیر، آب از خط لوله به مخزن منتقلشده، انــرژی مخرب ضربه قوچ آب را در خود جذب می کند. در واقع تانــک های ضربهگیــر هماننـد یک میــراکن عمـل
مــی کند و مـوج های فشـار ناشی از تغییراتناگهانــی سرعت را ضعیـف و ضعیـف تر کرده و در نهایت خنثــی میکند.

 

موقعیت هندسی ، شکل و اندازه خطوط انتقال یا لوله های جریان ، موقعیت مخازن ذخیره ، افزایش یا کاهش سرعت با باز و بسته نمودن شیر آلات ، راه اندازی و یا از کار افتادن پمپ ها و توربین ها نیز می توانند موجب ایجاد ضربه قوچ شوند. تا این جا هر چه که گفتیم مربوط به شناخت ضربه قوچ بوده است حال به محل و علت وقوع این فرآیند بر اساس موقعیت هندسی ، در سیستم های مختلف انتقال خواهیم پرداخت.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


-          شیر هواگیری

در مسیر های پست وبلند امکان  جمع شدن هوا در لوله در برآمدگیها وجود دارد برای رفع این مشکل در این نقاط شیر های تخلیه ( یا خلا) کار گذاشته می شود تا اگر هوا در آن فشرده شده است خارج گردد و یا هنگام زهکشی و تخلیه لوله هوا بتواند وارد آن شود. برای انتخاب اندازه یا قطر شیر تخلیه هوا قانون ساده چهار به یک را به کار ببرید. بدین معنی که هر اندازه قطر لوله اصلی باشد شیر تخلیه هوا در هنگام باز شدن کامل یک چهارم آن قطر داشته باشد.به عبارت دیگر چنانچه قطر لوله 8 اینچ باشد قطر داخلی شیر تخلیه هوا در هنگام باز بودن کامل کمتر از 2 اینچ نباشد. برای انتخاب شیر تخلیه هوا در هر یک از نقاط مرتفع لوله ابتدا لازم است حجم هوایی که می بایست تخلیه شود محاسبه گردد.

هوای محبوس شده در داخل لوله می بایست بدون این که فشار افزایش یابد با یدبی مناسب از آن خارج شود . سرعت تخلیه هوا بستگی به قطر روزنه و افزایش مجاز فشار در لوله دارد. اختلاف فشار برای تخلیه هوا معمولا نباید از 2 پوند بر اینچ مربع بیشتر گردد.

-         سیکلون

اولین مخزنی است که بعد از پمپ قرار داشته و آب وارد آن شده و تصفیه اولیه انجام می شود.

-         فیلتر شنی

آب پس از عبور از سیکلون وارد فیلتر های شنی شده و مواد ریز و معلق آن توسط ذرات شن گرفته می شود.

-         مخزن کود و مواد شیمیایی

این مخزن به وسیله دو شیلنگ به جریان آب وصل می شود تا کود و سایر مواد شیمیایی از این طریق با آب مخلوط شده و وارد مزرعه یا باغ شود.

-         فیلتر توری

تصفیه نهایی آب در فیلتر توری انجام می شود و آب تصفیه شده وارد لوله ها شده و به قطره چکان ها می رسد.

|+| نوشته شده توسط شاهی در پنجشنبه بیست و سوم دی 1389  |
 

لوله های توزیع آب و اتصالات

سیستم توزیع لوله های آب در آبیاری قطره ای از پمپ شروع شده و به قطره چکان ها که آخرین اتصالات بشمار می روند خاتمه پیدا می کند. اولین لوله ای که آب را از پمپ در یافت می کند لوله اصلی (Main)است که قطر آن متناسب با ظرفیت سیستم آبیاری باید زیاد باشد . این لوله بتدریج به لوله های  نیمه اصلی و سپس لوله های فرعی( لترال ها) منتهی می شود که قطر آنها نسبت به لوله اصلی کوچکتر است. لوله اصلی معمولا  از جنس PVC بوره و در زیر زمین دفن می شود. اما بر حسب وضعیت می تواند روی زمین قرار گرفته (آبیاری موقت گیاهان ردیفی) و یا از جنس سیمان آزبست ( لوله اصلی در آبیاری باغات ) و یا پلی اتیلن ( آبیاری موقت) باشند. قطر لوله های اصلی و نیمه اصلی بین 4تا15 سانتی متر متفاوت بوده و اتصالاتی مانند تنظیم کننده فشار ، شیر های کنترل جریان، دبی سنجها ، فشار سنجها ، صافی های اول و دوم روی آن قرار می گیرند. لوله های فرعی از جنس پلی اتیلن بوده و قطر آنها بین 8 تا 25 میلی متر است. معمول ترین اندازه قطر لوله های فرعی 14 و 16 میلی متر می باشد. همانطور که اشاره شد اولین لوله های  پلی اتیلن که مورد استفاده قرار می گرفت در مقابل تنشهای وارده حساس بودند که در هنگام وصل کردن آنها به اتصالات  و یا فرو بردن قطره ای در آنها ترک می خورند. علاوه بر این نور خورشید نیز باعث از بین رفتن آنها می شد. به همین دلیل تا خوردن انتهای لوله و بستن گیره برای مسدود کردن انتهای لوله های فرعی با اشکال مواجه می شد بطوریکه پس از مدتی از اکثر این اتصالات آب چکه می کرد اما اکنون با تولید لوله های پلی اتیلن سبک و مقاوم به نور ماورای بنفش اکثر این اشکال ها برطرف شده است.

لوله های Peflex سایز 2 اینچمدلMD

قيمت (ریال ) :  12,500
سایز(میلیمتر) :2اینچ
فشار کاری (اتمسفر)  : 5
ضخامت(میلیمتر) :19الی 100
وزن درمتر(کیلوگرم) :4.1  الی 19.3
مواد به کار رفته: 2 لایه نخ ، 2 لایه Lpde و یک لایه HDPE

ملاحظات طراحی و نصب لوله ها

 

اولین هدف در طراحی سیستم آبیاری قطره ای آن است که آب یا کود تا حد قابل قبولی در تمام  مزرعه به طور یکنواخت توزیع شود. برای این منظور لازم است طراح عوامل مؤثر در آن را در نظر گرفته و نکاتی را لحاظ نماید . از عوامل مؤثر در طراحی آبیاری قطره ای  نوع قطره چکان ها ، یکنواختی قطره چکان ها ، پستی و بلندی زمین ، هیدرولیک توزیع آب ، مقدار قابل انتظار یکنواختی توزیع آب ، درجه مقاومت گیاه به شوری ،نیاز آبی گیاه ، کیفیت آب ، نیاز یا عدم نیاز به دستگاه های تزریق کود شیمیایی ، دمای هوا، شوری خاک ، عملیات زراعی و دیگر خصوصیات ویژه منطقه یا دستگاه های مورد استفاده را می توان نام برد . مثلا طراح باید رعایت کند که :

-  لوله های فرعی به صورت مسطح بوده یا در جهت شیب رو به پایین و یا در امتداد خطوط تراز قرا ر گیرند.

-  طول لوله های  فرعی معمولی که قطر داخلی آنها بین 14 تا 16 میلی متر است حتی المقدور از 150 متر کمتر باشد.

-  طول لوله نیمه اصلی به جز در موارد خاص از 100 متر تجاوز نکند  هر چند که در پاره ای موارد تا 200 متر هم ممکن است برسد.

-  ظرفیت سیستم آبیاری طوری باشد که نیاز آبیاری در زمان نیاز حداکثر که تبخیر تعرق در آن روزها به بالاترین مقدار خود می رسد تامین شود.

-  صافی ها طوری انتخاب شوند که جواب گوی کیفیت آب و ظرفیت نهایی سیستم باشند.

-         در انتهای لوله اصلی ، نیمه اصلی و لوله های فرعی شیر های تخلیه تعبیه شود تا بتوان در هنگام ضروری و شستشو از آن استفاده کرد.

-  قطره چکان ها طوری روی لوله فرعی قرار گیرند که رو با بالا بوده و بتوان به آسانی آنها را مشاهده و بازرسی کرد.

-  روی لوله خروجی از پمپ و قبل از نصب اتصالات در آن شیر یکطرفه جریان نصب شده باشد تا آب نتواند در هنگام خاموش شدن پمپ  به داخل آن برگشت کند.

-  در جاهای مورد لزوم برای خروج هوای محبوس شده و یا از بین بردن خلا ایجاد شده در داخل لوله ها و اتصالات تمهیدات لازم در نظر گرفته شده باشد.

-  برای تزریق کود های شیمیایی محلول در قبل و بعد از صافی اصلی ( صافی اول) نقاط مشخصی در نظر گرفته شده باشد.

-  دستگاه های دبی سنج ، اندازه گیری فشار ، تنظیم کننده فشار یا شیر های یکطرفه در سیستم کنترل مرکزی نصب شود.

 

 

ملاحظات نگهداری سیستم

سیستم آبیاری قطره ای تنها در صورتی که از آن مواظبت به عمل آمده و به خوبی نگهداری شود موفقیت آمیز خواهد بود. کنترل قطره چکان ها از نظر گرفتگی روزنه ها مهمترین کاری است که باید در طول کار سیستم انجام داد. مسدود شدن نن ممکن است به سه دلیل باشد:

-  عوامل فیزیکی از قبیل مواد غیر آلی در آب مثل شن ، سیلت ، رس و یا مواد آلی و ذارت پلاستیک

-  عوامل زیستی از قبیل باکتریها ، رشته ها جلبک و مواد ته نشین شده میکروبی – شیمیایی که در آن در این زابطه لازم است عملیات زیر به طور مرتب انجام شود:

1)   صافی ها همیشه تمیز بوده و هر چند وقتیکبار شستشو شوند. معمولا وقتی صافی ها نیاز به شستشو دارند فشار سیستم افزایش می یابد . به عبارت دیگر در دو طرف صافی اختلاف فشار زیاد می شود. این افزایش فشار نباید از 14 تا 34 کیلو پاسکال بیشتر شود.

2)   اگر آب مقدار زیادی رس و لای داشته باشد لازم است دستگاه های شستشوی خودکار در سیستم نصب شود.

3) هر هفته یکبار دستگاه های تزریق کود، تنظیم کننده فشار ، دبی سنجها ، فشار سنج ها و پمپ بازدید گردد.

4)   معمولا هفته ای یکبار و یا حداقل ماهی یکبار قطره چکان ها در مزرعه بازدید و کنترل شود.

5)   حداقل هر ششش ماه یک بار لوله های فرعی تخلیه و شستشو شوند.

6) در صورت وجود مشکلات بیولوژیک یا شیمیایی در آب می بایست از روش های اصلاح شیمیایی آب استفاده شود. اسید شویی از جمله  این عملیات است.

7) قبل از تزریق کود یا مواد شیمیایی از این که غلظت آنها از حد مجاز تجاوز نکرده و یا این مواد برای سیستم لوله و قطره چکان مضر نباشد اطمینان حاصل شود.

ملاحظات مدیریتی سیستم

سیستم آبیاری قطره ای مانند هر سیستم آبیاری دیگر نیاز به مدیریت صحیح دارد. بهره گیری از منابع آب و خاک در سیستم آبیاری تنها در سایه یک نظام مدیریتی قانونمند پایدار و کار آمد خواهد بود. برخی از ملاحظات مدیریتی در سیستم آبیاری قطره ای که باعث افزایش بهره وری از سیستم می شود عبارت است از:

-         اندازه گیری حجم آب داده شده به زمین برطبق برنامه و تقویم آبیاری

-         خودکار کردن سیستم از نیروی کارگری می کاهد اما ممکن است نقصهای فنی سیستم را افزایش دهد.

-  نفوذ آب در خاک و مرطوب شدن محیط ریشه ها در طول دوره رشد گیاه باید کنترل گردد.

-         مقدار آبیاری باید حتی الامکان نیاز آبی را تامین کند.

-         در صورت شور بودن آب و خاک فاصله آبیاری کوتاه باشد.

-         تزریق کود در مراحل اولیه رشد گیاه باید با فاصله های کوتاهتر انجام شود.

-         آبیاری ها بر طبق حساسیت گیاه به آب در مراحل مختلف رشد تنظیم شود.

-         برنامه آبیاری ، مطابق آبیاری های متعارف و تجربه شده محلی تنظیم گردد.

مراحل لوله گذاری در آبیاری قطره ای

پس از اینکه سیستم آبیاری قطره ای روی کاغذ یا نقشه طراحی شد لازم است این سیستم در مزرعه پیاده شود. از جایی که هیچ وقت نمی توان دو سیستم آبیاری را کاملا مشابه یکدیگر یافت لذا برای اجرای این گونه طرح ها دستورالعمل واحدی وجود ندارد. اما نباید از نظر دور داشت که اولا تجربه طزراح و مهندس آبیاری در این مورد بسیار بی اهمیت است ثانیا در یک سلسله قواعد و اصول وجود دارد که در هر طرح آبیاری مصداق پیدا می کندو آنچه در زیر بیان می شود دستوالعمل بسیار کلی در مورد نصب و آزمایش سیستم آبیاری قطره ای است که به اجرا کننده چنین سیستم هایی کمک خواهد کرد تا از حداقل اشتباه در اجرای طرح برخوردار باشد.

الف) نقشه و مواد مورد لزوم

-       نقشه توپوگرافی دقیق از زمین با خطوط تراز از 2 تا3 متر تهیه گردد.

-  روی نقشه توپوگرافی محل برداشت آب ، خطدط برق ، محل استفاده از برق ، جاده ها و رخنمون ها، خندقها ، و دیگر عوارض قابل اهمیت نشان داده شود.

-       طرح آبیاری روی نقشه پیداه شود.

-       از روی لیست مواد( فهرست اقلام ) مورد نیاز تهیه شود.

-  برگ خصوصیات مواد تهیه گردد تا از روی آن بتوان از فروشنده های مختلف در مورد قیمت ها کسب اطلاع نمود.

-       پس از تصمیم گیری مواد مورد نیاز را خریداری کنید.

ب)  وسایل مورد نیاز

-       انواع آچار ، پیچ گوشتی ، اره ، مته ، سر مته و ...

-       تریلر برای جمع آوری و حمل لوله ها به طول 6 متر

-       بیل مکانیکی برای حفر ترانشه ها

-       لودر یا تراکتور بابیل برای پر کردن ترانشه ها

-       لیفت تراک برای جابجا کردن اجسام سنگین

-       سیم چین ، انبردست ،انبر کلاغی و مشابه آنها

-       تراکتور ( در صورت لزوم )

-       پمپ موقت برای خارج کردن آب از گودال ها ( در صورت لزوم )

-       وسیله نقلیه ( در صورت لزوم)

-       وسیله برای جابجا کردن شیر آلات و اتصالات

وسایل و مواد را به نزدیکترین نقطه مصرف انتقال دهید و توصیه می شود شیر آلات ، اتصالات و مواد مشابه آن به یک نقطه مرکزی مثل  انبار انتقال داده شده و در آن جا مونتاژ شوند.

ج) میخ کوبی

- یک نفر نقشه بردار محل عبور لوله های اصلی و نیمه اصلی را مشخص و میخ کوبی نماید.

-  عمل نصب لوله ها در خاک با توجه به خطر یخبندان مشخص گردد.

- بابیل میکانیکی ترانشه حفاری و کف آن با توجه به شیب لوله به نحوی که تخلیه آب و زهکشی آن به خوبی صورت گیرد انجام شود.

-  مونتاژ لوله ها و نصب در داخل ترانشه

-  لوله ها ی اصلی و فرعی را روی زمین خوابانیده و به هم وصل نمایید.

- در مورد لوله های PVCاز چسب مخصوص استفاده کنید و توجه شود که برای هر قطر لوله چسب مخصوصی وجود داشته که می بایست از آن استفاده شود.

- در هوای گرم و زیر تابش آفتاب معمولا لوله ها منبسط شده و در شب یا پس از دفن کردن در زیر خاک منقبض می شوند این عمل باعث جدا شدن اتصالات از همدیگر خواهد شد دقت شود که پوشاندن لوله ها با خاک زمانی صورت گیرد که خنک شده باشند.

-  در هوای سرد با آنکه چسب به خوبی عمل کند مدت بیشتری لازم است.

- در بریدن لوله های PVC دقت شود که این عمل به درستی و صاف انجام گردد . لوله های کوچک با دستگاه های قطع کن لوله انجام داد. حتی الامکان از اره کردن لوله که تولید براده می کند خودداری شود.

- در هوای مرطوب دقت شود که چسب آب به خود جذب نکند در غیر این صورت از کارایی آن کاسته شده و عمل اتصال لوله ها به خوبی صورت نخواهد گرفت.

- حتی الامکان اتصالات مربوط به لوله های اصلی و نیمه اصلی مانند زانو ، سه راهی، پایه های قطره چکان و غیره را نصب و سپس لوله را در داخل ترانشه جایگذاری کنید.

- در صورتی که  بازو بسته شدن شیرآلات به صورت برقی صورت  می گیرد سیم های برق نیز آزادانه در ته ترانشه قرار داده شوند. توجه شود که سیم ها قبل از اینکه خاکریزی شوند مورد آزمایش قرار گیرند.

- پس از انجام عملیات مونتاژ لوله های اصلی بادقت و کمال داخل ترانشه قرار گیرند.

- در هوای گرم سعی شود عملیات لوله گذاری در ترانشه ها صبح زود و یا در عصر پس از سرد شدن هوا  صورت گیرد. چنانچه در هوای گرم این کار انجام شود لوله های نصب شده منقبض شده و باعث جداشدن اتصالات از یکدیگر می شود.

-  نصب اتصالات شیر ها و پایه های آبگیر علاوه برا آنچه قبلا انجام شده است.

-  اتصال سیم های کنترل شیر ها

- رنگ آمیزی بخشی از لوله هایی که خارج از ترانشه و درمعرض آفتای قرار دارند و توجه شود که رنگ آمیزی از رنگهای سازگار با مواد پلاستیکی استفاده شود.

د) خاکریزی ترانشه

-  بلافاصله پس از جایگذاری لوله ها در داخل ترانشه روی آنها را با خاک نرم موقتا بپوشانید. ( خاکریزی اولیه )

-  تمام نقاط گود شده را به خصوص اگر بارندگی باشد پر نمایی تا آب در آنها جمع نشود.

-  لوله های اصلی ، زانوها ، پایه های قطره چکان ها ، کاهنده ها و شیر ها که ممکن است نیرو های هیدرواستاتیک زیادی در آنها ایجاد شوند با ساختن بلوک های ضربه گیر مهر شوند.

-       بلوک های ضربه گیر پس از خاکریزی اولیه ساخته شوند.

-  در بلوک های ضربه گیر بتون ، قلاب و یا آلماتور را حسب نیاز جایگذاری کنید. قبل از استفاده از بلوک های ضربه گیر چند روز دقت لازم است تا عمل بتون کامل شود.

ه) نصب لوله های فرعی

-  لوله های فرعی در مزرعه سر هم شده اما هنوز در این مرحله به لوله نیمه اصلی متصل نمی شوند.

-       انتهای لوله فرعی همیشه بسته باشد.

و ) شستو و آزمایش سیستم

-  تمام شیر های کنترل لوله اصلی و نیمه اصلی را ببندید.

- شیر تخلیه را باز کنید و سپس آب را در داخل لوله به جریان بیاندازید تا هرگونه مواد اضافی که در داخل آن وجود دارد خارج شود.

- پس از شسته شدن لوله اصلی شیر تخلیه آن را ببندید و فشار آب داخل لوله اصلی را بالا ببرید تا از نظر فشار آزمایش شود.

- لوله اصلی را به مدت  24 ساعت تحت فشار قرار دهید چنانچه فرار آب یا درز و ترک در آن مشاهده شد بلا فاصله سیستم را قطع کنید و آن را تعمیر کرده و دوباره  زیر فشار قرار دهید.

- شیر تخلیه لوله اصلی را باز نگه داشته و بقیه شیر های متصل به آن را ببندید سپس آن را از آب پر کرده تا مواد اضافی از لوله نیمه اصلی خارج شود.

- قبل از وصل لوله فرعی اطمینان حاصل شود که صافی ها کار می کنند و آب تمیز وارد آن می شود.

- در حالی که انتهای لوله باز است آن را به لوله نمه اصلی وصل کرده و اجازه داده شود برای مدتی آب از انتهای لوله فرعی خارج شود.

- انتهای لوله فرعی را بسته و فشار را تاحد فشار کاری سیستم  افزایش دهید سپس فشار هر یک از لوله ها نیمه اصلی را بر طبق طرح تنضیم کرده و هرگونه نشتی درز و ترک را مشاهده کنید.

- پس از این که مشاهده شد تمام لوله ها و اتصالات در فشار مورد نیاز به نحوی کار می کند و آثار نشست آب در سیستم و اخل ترانشه ها مشاهده نمی شود.

-  خاکریزی کامل تنرانشه روی لوله های اصلی و نیمه اصلی انجام گردد.

قطره چکان ها

انواع قطره چکان ها

هیدرولیک قطره چکان ها

طبقه بندی قطره چکان ها

آرایش قطره چکان ها

·        انواع قطره چکان ها

قطره چکان آخرین قطعه یا وسیله آبیاری قطره ای است که آب از آن به شکل های مختلف  مانند قطره ، جریان پیوسته یا نقطع و یا فوران خارج می شود و ظیفه قطره چکان آن است که نیاز آب روزانه گیاه را حتی اگر مقدار آن بسیار کم باشد تامین نماید . قطره چکان باید دارای چهار ویژگی عمده باشد:

الف) نسبت به مسدود شدن مقاوم باشد

ب) دبی خروجی از آن در طول دوره کاری تغییر نکند

ج) تا حد ممکن ساده باشد تا بعد از تنظیم های اولیه نیاز به تنظیم تمیز کردن و بازدید مجدد نباشد.

د) دبی آن کمتر از نفوذ پذیری خاک یا هماهنگ با آن باشد.

موارد الف و دال متناقض یکدیگرند زیرا برای تامین  بند دال روزنه ها ی قطره چکان ها کوچک و مسیر عبور در آن طولانی باشد تا اصطکاک زیادی از انرژی جریان بکاهد در حالیکه اگر بخواهیم  نسبت به مسدود شدن مقاومت کند لازم است روزنه های قطره چکان  بزرگ و یا فشار آب در آن زیاد باشد. بنابراین ضروریت های ذکر شده در بندهای مذکور وظیفه ی دشواری است که بر دوش سازندگان قرار داده شده است . دلیل وجودی انواع و اقسام قطره چکان ها در ارتباط با تامین همین نیاز هاست.

قطره چکان کرونا یورودریپ

 

 


قطره چکان نتافیم

نحوه ی خروج آب از لوله در سیستم آبیاری قطره ای بر اساس طبقه بندی آنها قرار گرفته است  . بر این اساس سه نوع الگوی آبیاری وجود دارد که عبارت است از :

نقطه ای

خطی

ترکیبی

در روش  نقطه ای خارج شدن آب از لوله فرعی یا توسط خروجی هایی به نام امیتر انجام می شود که زارعین به آن قطره چکان می گویند و یا اینکه وسیله خروج آب یک لوله یا شیلنگ می باشد که روی آن روزنه هایی تعبین شده است. در هر دو صورت قسمت خیسشده خاک یک نقطه یا مساحت بسیار کوچک در اطراف خروجی می باشد.

حال آنکه در روش خطی لوله فرعی طوری در نظر گرفته می شود که به جای یک نقطه نواری از خاک در سرتاسر طول لوله فرعی خیس شود .

لوله های تراوا که آب از تمام نقاط جدار آن خازج می شود نمونه ای از این روش است ایم روش آبیاری قطره ای با نوار مرطوب  نیز می گویند. در لوله های نواری منفذدار یا لوله های دومفظه ای گرچه خروج آب از یک نقطه مشخص صورت می گیرد اما به دلیل نزدیک بودن خروجی ها در عمل نواری از خاک خیس می شود. لذا این روش را می توان ترکیبی از انواع خطی و نقطه ای دانست.

در قطره چکان های نقطه ای متداولترین روش خرد آبیاری است خروج آب معمولا توسط یک روزنه صورت می گیرد. قطره چکان ها ی روزنه ای سه گونه اند:

-         قطره چکان با روزنه ثابت

-         قطره چکان با روزنه قابل تنظیم

-         قطره چکان با روزنه متغییر خودکار

از جایی  که این قطره چکان ها بیش از سایر خروجی ها مورد استفاده قرار می گیرند خصوصیات آنها به اختیار تشریح می شود.

قطره چکان با روزنه ثابت

در اوایل کاربرد لوله های پلی اتیلن در آبیاری قطره ای برای خروج آب از لوله با مته یا وسایل مشابه سوراخ هایی به فواصل مورد نظر روی لوله ایجاد می گردید. اما این روش نتوانست نظر زارع را تامین نماید زیرا روزنه های ایجاد شده معمولا بیش از اندازه برگ بودند و امکان ایجاد روزنه های بسیار کوچک با آن وسایل وجود نداشت. برای رفع این مشکل قطره چکان ها ی با روزنه ثابت توسط کارخانجات سازنده وسایل آبیاری ساخته شد تا روی لوله فرعی قرار گرفته و آب به طور یکنواخت از آنها خارج گردد. اما این قطره چکانها نیز دارای همان مشکلات بود ونتوانست نظر زارعین را به خود جلب کند . پس از آن لوله های بسیار باریک پلاستیکی ابداع گردید که گاهی قطر آنها به نیم میلیمتر می رسد. لوله های مذکور که طول متفاوت دارند با فروشدن به جدار لوله های فرعی(لاترال) روی آن قرار گرفته و آب را با فشار کم از خود خارج می سازد . این لوله ها از نظر تجارتی به نام لوله های میکرو ، لوله هایی مویی و از نظر شباهت به رشته های ماکارونی لوله های اسپاگتی نامیده می شوند. با توجه به کاهش فشار آب در طی عبور از داخل این لوله ها بزودی مشخص شد که با افزایش طول آنها و اضافه شدن افت اصطکاک می توان دبی را کاهش داد. این امر باعث گردید تا تحقیقات دامنه داری در زمینه رابطه قطر و طول لوله و تاثیر آنها بر دبی صورت گیرد که منتجربه ساخت انواع قطره چکان ها ی لوله ای گردید و در نهایت لوله هایی با طول بلند به بازار عرضه و با دستورالعمل به زارعین توصیه می شد که در هر نقطه براساس دبی مورد نیاز چه طولی از آن را نگه داشته و چه مقدار اظافی را قطع کنند. مسلما برای این کار به نیروی انسانی زیادی نیاز بوده و علاوه بر آن کاگران می بایست از مهارت کافی برخوردار باشند. مشکل دیگر این لوله ها دست و پاگیر بودن آنها در اطراف درخت یا بوته های گیاهی بود که ممکن است در اثر عملیات مکانیکی باغبانی قطع شوند. البته این مشکل  بعدا توسط برخی سازندگان رفع شد . بدین صورت که لوله ها ی اسپاگتی توسط کارخانه به صورت حلقه ای و کوبل دور لوله پیچیده شده و با در یک مجموعه به صورت قوطی کوچک به بازار عرضه می شد. قطره چکان ها ی کویلی نیز دارای مشکلات خاصی بوده و نتوانستند در آبیاری قطره ای جایگاه مستحکمی پیدا نمایند.

مسلما قدم بعدی در ساخت خروجی ها قالب ریزی نوعی قطره چکان با مسیر طولانی حرکت آب در داخل یک قطعه پلاستیکی بود که بتوان آن را روی لوله فرعی و یا در مسیر جریان قرار داد در شکل های زیر نمونه هایی از این قطره چکانها که یا در مسیر لوله و یا روی لوله قرار می گیرند مشاهده می شود . قطره چکان ها ی مار پیچی مارپیچ پلاکانی، مارپیچ مسطح ، مارپیچ لوله ای نخی از انواع قطره چکان ها ی بلند مسیر بشمار می روند که ممکن است در مسیر خط لوله و یا خارج از مسیر خط لوله قرا گیرند. حجیم بودن این قطره چکان ها و کوچک بودن قطر روزنه که امکان گرفتگی آن را شدید می کند از معایب عمده آنها محسوب می شود.

برای رفع مشکل کوچک بودن قطر روزنه نوعی از آن به بازار عرضه گردید که به نام قطره چکان ها ی گردابی معروف است . اساس کار این قطره چکانها بر این اصل استوار است که فشار استاتیک آب در مرکز یک گرداب کمتر از اطراف آن می باشد لذا چنانچه آب در داخل یک محفظه ( قطره چکان ) حالت گردابی بخود گرفته و از مرکز آن خارج گردد فشار آب در نقطه خروج تا حد زیادی کاهش می یابد. در قطره چکان های گردابی امکان بزرگ بودن مجرای عبور آب وجود داشته و لذا خطرمسدود شدن آن توسط ذرات معلق موجود در آب کمتر است .

یکی دیگر از راه های مقابل به کوچک بودن قطر روزنه ابداع قطره چکان ها ی تلاطمی بود که در آنها آب می بایست از یک مسیر طولانی با پیچ و خم های تیز عبور کند. مسیر معوج و طولانی آب در این قطره چکان ها ، فشار آب را به مقدار زیادی کاهش می دهد. از این نوع قطره چکان ها هم به صورت داخل لوله ای و هم به شکل روی لوله ای ساخته و در بازارموجود است.

کلیه قطره چکان هایی که در بالا توضیح داده شد دارای روزنه های ثابت بوده و گرچه ساختمان فیزیکی آنها بسیار ساده می باشد اما دارای سه عیب عمکده می باشد که عبات است از :

-         کوچک بودن قطر روزنه ها و حساسیت به گرفتگی

-         با تغییر فشار آب دبی خروج از آنها تغییر می کند.

-         نسبت به تغییرات دما حساس بوده و دبی آنها تغییر می نماید.

برای رفع این مشکلات انواع دیگر از قطره چکان ها  به نام قطره چکان های قابل تنظیم ابداع شدند.

قطره چکان با روزنه قابل تنظیم

برای مقابله با نوسانات دبی که به دلیل تغییر فشار در قطره چکان ها با روزنه ثابت اتفاق می افتد قطره چکان های قابل تنظیم ابداع و به بازار ارائه گردیده اند. این قطره چکان ها در واقع یک شیر بسیار کوچک پلاستیکی هستند که روی آنها یک دسته تعبین شده است با پیچاندن این دسته مسیر عبور آب تنگ یا گشاد شده که در نتیجه مقدار دبی خروجی نیز کم یا زیاد می شود. ظاهرا امر نشان می دهد که در این نوع قطره چکان ها می بایست تمام مشکلات مربوط به قطره چکان های با روزنه ثابت برطرف شده باشد.

زیرا با تغییر قطر روزنه امکان کم یا زیاد کردن دبی وجود داشته و خطر گرفتگی در آنها کم است و در صورت مسدود شدن نیز می توان شیر را بیشتر باز کرد تا مواد رسوب شده از داخل آن خارج شوند . از مزایای دیگری که بر آنها مترتب می باشد آن است که با رشد گیاه و بخصوص درختها که نیاز آبی آنها افزایش می یابد احتیاج به افزایش تعداد قطره چکان ها برای هر درخت نبوده و تنهابا پیچاندن شیر قطره چکان می توان دبی بیشتری را زا آن خارج نمود . به همین دلیل در مقطع کوتاهی از زمان این قطره چکانها بسیار مورد توجه قرار گرفتند واقسام مختلف آنها با نام های تجارتی و علمی گوناگونی به بازار عرضه گردید که از آن جمله می توان به انواع زیر اشاره کرد:

-         قطره چکان ها ی توپی شیاری

-         قطره چکان ها ی فشاری

-         قطره چکان ها ی لولا و شیاری

-         قطره چکان ها ی لولایی

-         قطره چکان ها دیسک و شیاری

که د رتمام آنها تنظیم دبی با دست صورت گرفته و بزرگترین عیب آنها نیز ناشی از همین موضوع است. زیرا اولا تنظیم با دست بسیار وقت گیر و نیاز به نیروی انسانی فراوان دارد ثانیا همانند هر سیستم فیزیکی دیگر که تغییر در یک جز باعث تغییر در سایر اجزا می شود در مورد قطره چکان ها نیز هنگامی که دبی قطره چکان را با پیچاندن کم و زیار می کنیم علاوه بر تغییری که در دبی همان قطره چکان به وجود می آید دبی قطره چکان ها ی مجاور نیز تغییر می کند. بنابر این تنظیم قطره چکان ها می بایست به صورت سعی و خطا انجام شود که خود وظیفه بسیار دشواری بوده و این کار از عهده زارعین معمولی خارج است . این مشکلات متخصصان را وادار به ابداع نوعی دیگر از قطره چکان ها نمود که تغییرات لازم در روزنه را به صورت خودکار انجام دهد.

قطره چکان با روزنه متغیر خودکار

قطره چکان ها ی روزنه ای متغیر خودکار را می توان پیشرفته ترین نوع قطره چکان ها یی دانست که از نظر فنی به بازار ارائه شده اند. به همین دلیل پیچیده ترین و لذا گرانترین نوع قطره چکان نیز به شمار می روند. در این قطره چکان ها معمولا از پرده لاستیکی یا غشاهای قابل ارتجاع از جنس الاستومتر استفاده شده است که  در مقابل تغییرات فشار از خود عکس العمل نشان می دهدو از قطره چکان ها می توان به انواع زیر اشاره نمود.

قطره چکان چند روزنه شوینده

این قطره چکان از تعدادی روزنه قابل ارتجاع که به طور پشت سر هم در داخل یک محفظه قرار گرفته اند تشکیل شده است . هدف اصلی در ساخت این قطره چکانها مقاومت در مقابل انسداد توسط ذرات معلق موجود در آب است. چانچه یک ذره که اندازه آن بزرگتر از قطر روزنه است جلو آن قرار گیرد جریان آب را قطع یا کاهش می دهد . این امر موقتا باعث بالا رفتن فشار در پشت روزنه می شود. افزایش فشار همراه با قابلیت ارتجاعی روزنه موجب می شود که ذره بتواند از داخل آن عبور کند. پس از عبور ذره بار دیگر فشار آب به حالت عادی بر می گردد.

قطره چکان تنظیم شونده بلند مسیر شیاری

ایم قطره چکان ها معمولا از یک غشاء مذکور تشکیل شده اند. غشاء مذکور روی صفحه ای که در آن یک شیار باریک و طولانی حک شده است قرار می گیرد. این شیار مجرای عبور آب می باشد. با افزایش فشار صفحه پلاستیکی به داخل شیار فرو رفته و سطح مقطع آن را کاهش می دهد. در نتیجه مقدار دبی کاهش می یابد. برعکس در اثر کاهش فشار صفحه به حالت اولیه خود برگشت نموده و شیار برای عبور بیشتر آب باز می شود.

قطره چکان تنظیم شونده مسطح

این قطره چکان نیز از یک غشاء مدور الاستومتری که روی یک صفحه سخت قرار گرفته تشکیل شده است. مسیر حرکت آب به صورت معوج از مرکزصفحه به سمت خارج از آن است. مجرای عبور آب شیاری است که بر روی این صفحه حک شده است ، با زیاد شدن فشار غشاء الاستومتری روی صفحه  فشرده شده و مجرای عبور آب را نسبا مسدود می کند که این امر باعث کاهش دبی می شود. . برعکس در هنگام کم شدن فشار غشاء به حال اولیه برگشت نموده و مجرای عبور آب بیشتر باز می شود.

قطره چکان تنظیم شونده لاستیکی

قطره چکان لاستیکی همانند قطره چکان تنظیم شونده مسطح است . با این تفاوت که در این قطره چکان ها هم غشاء و هم صفحه یا بدنه قطره چکان ها که غشاء روی آن قرار می گیرد از جنس پلاستیک قابل ارتجاع بوده و در خارج کردن ذارت شن از داخل قطره چکان ها به مراتب بهتر از سایر قطره چکان ها عمل می کنند.امروزه تنوع در ساخت قطره چکان ها به قدری زیاد شده است که به سختی می توان آنها را در گروه های فوق طبقه بندی کرد. زیرا ممکن است در یک قطره چکان ترکیبی از مکانیسم های مختلف بکار رود. قطره چکان ها یی که تا به حال با فن آوری های مختلف ساخته شده و در بازار موجودند به اسامی گوناگون نامیده می شوند که از آن جمله می توان به انواع زیر اشاره نمود:

-  قطره چکان کوتاه مسیر (Short path) که مسیر حرکت آب در آن کوتاه بوده و کاهش فشار از طریق تمهیدات هیدرولیکی که در ساخت خصوصیات درونی قطره چکان در نظر گرفته شده است صورت می گیرد.

-  قطره چکان بلند مسیر که حرکت آب در آن طولانی بوده و لذا فشار آب قبل از خروج از روزنه قطره چکان تقلیل می یابد. نوع معمول این قطره چکان ها لوله باریک ماکارونی شکل است.

-         قطره چکان گردابی که با ایجاد تلاطم در داخل خود از فشار آب می کاهد.

-  قطره چکان تنظیم شونده که در دامنه ای زیاد از فشار دبی آن ثابت باقی می ماند.

-  قطره چکان خود شوینده که قادر است ذرات درشت مواد جامد را از خود خارج سازد.

-  لوله های روزنه دار که نوعی از لوله های معمولی می باشد که در محیط خارجی آن برای خروج آب سوراخ هایی تعبیه شده است.

-  لوله های دو محفظه که در واقع دو لوله مجزا و چسبیده به هم بوده و آب از لوله اصلی از طریق سوراخ های تعبین شده وارد محفظه یا لوله دوم شده و سپس از طریق سوراخ های موجود در روی لوله دوم با فشار کم از آن خارج می شود.

-  قطره چکان ها ی آئوروسل که خود نوعی مه پاش بشمار می رود و خروج آب از آنها به صورت ذرات بسیار ریز می باشد.

-         مه پاشها که آب را به صورت غبار و مشابه مه از خود خارج می کنند.

-  آب پودر کن که خروج آب از آنها به صورت پودر می باشد. قطره چکان ها ی آئوروسل، آب پودر کن ها ، مه پاشها مشابه یکدیگرند و زیر یک گروه قرار می گیرند.

-  قطره چکان ها ی مینیاتوری که به آنها خرد آبپاشها یا ریز آبپاشها نیز گفته می شود.

-         قطره چکان ها ی حبابی که خروج آب از آنها به صورت فواره با فشار کم است.

-  قطره چکان ها ی پرتابی که مشابه قطره چکان ها یمینیاتوری  یا مه پاشهاو یاآب پودرکنه است.

آنچه در بالا گفته شدذکر تعدادمعدودی از قطره چکانها ی شناخته شده است و امروزه کارخانجات مختلف انواع و اقسام قطره چکان را تحت اسامی و مدل های مختلف به بازار عرضه کرده اند که طرز کار آنها براساس یک یا ترکیبی از مکانیسم های بالاست و هر یک در شرایط خاصی کاربری دارند. مثلا برخی از کارخانجات نوعی وسیله آبیاری را ساخته اند که در فشار زیاد مشابه فواره ، در فشار متوسط به صورت آبپاش،و در فشار کم به صورت قطره از آن خارج می شود.

هیدرولیک قطره چکان ها

رابطه بین فشار و دبی قطره چکان ها تابعی از رژیم جریان آب است. رژیم جریان نیز خور با مشخصه ای به نام عدد رینولد تعیین می گردد. عدد رینولد از فرمول محاسبه می شود:

RN=

که در آن :

RN = عدد رینولد( بدون بعد)

V = سرعت جریان m/s))

D= قطر قطره چکان ها (mm)

υ= لزجت سینماتیک آب(m2/s )

بسته به نوع جریان و نوع قطره چکان ها معادله های مختلفی در مورد رابطه فشار و دبی قطره چکان ها ارائه شده است .برای قطره چکان ها ی نوع روزنه ای در شرایط جریان آشفته کامل معادله دبی به شرح زیر است:

q= 3.6(A)C0(2gH)0/5

q = دبی قطره چکان ها (L/h

A = سطح مقطع قطره چکان ها که جریان از آن عبور می کند(mm2)

C0 = ضریب روزنه (بدون بعد)

g  = شتاب ثقل زمین(9.807m2/s)

H  = بار فشا روزنه(m)

ضریب روزنه معمولا در معادله بالا 6/0 در نظر گرفته می شود.

برای قطره چکان های نوع طولانی مسیر یا لانگ پت اگر رژیم جریان از نوع ورقه ای باشد معادله زیر بکار برده می شود:

q =0.11384(A)[2g(HD/fL)]0/5

f = ضریب اصطکاک (بدون بعد)

L= طول قطره چکان ها(m)

در وضعیتی که رزیم از نوع آشفته باشد معادله دبی در قطره چکان های نوع لانگ پت به صورت زیر می باشد.

q =0.11384(A)[2g( /fL)]0/5

 

طبقه بندی قطره چکان ها

قطره چکان ها را می توان به روش های گوناگون طبقه بندی کرد مانند:

-         طبقه بندی بر اساس نحوه اتصال به لوله فرعی

-         طبقه بندی بر اساس نحوه خروج آب

 

 

 

 


قطره چکان ممکن است در مسیر لوله فرعی قرار گرفته باشد که به آن قطره چکان در مسیر(in-line) گفته می شود. در این صورت لوله فرعی قطع و قطره چکان از دو طرف به آن متصل می شود. به طوری که کل جریان آب از جسم قطره چکان عبور کرده اما فقط بخش بسیار کوچکی از آن منحرف و از روزنه قطره چکان خارج می شود.

نوعی دیگر از قطره چکان ها روی لوله فرعی قرار می گیرند (on-line) که به آنها قطره چکان بر مسیر یا خارج از مسیر گفته می شود. در این حالت اگر لوله فرعی روی زمین قرار گرفته باشد قطره چکان با نوک تیز (تیزه) خود در لولهفرو رفته و یا با سوراخ کردن لوله با مته روی آن نصب می شوند. در این وضعیت لازم نیست کل جریان از داخل قطره چکان عبور نماید بلکه فقط بخشی از آن وارد قطره چکان شده و از قسمت خروجی آن به خارج گسیل می شود. وجود تیزه در قطره چکان باعث می شود که قطره چکان در محل خود تثبیت شده و فشار آب را از لوله جدا نسازد.در صورتی که لوله فرعی زیر زمین قرار گرفته باشد یک لوله عمودی به نام پایه قطره چکان از آن منشعب و تا سطح زمین بالا می آید و سپس قطره چکان روی آن نصب می گردد.

از نظر محل خروج آب وپخش آن در روی زمین همان طور که قبلا اشاره شد قطره چکان ها به دو گروه :

قطره چکان ها ی نقطه ای

قطره چکان های خطی

در قطره چکان های نقطه ای که ممکن است روی زمین و یا در سطح خاک قرار گرفته باشند محل خروج آب یک نقطه مشخص است این محل ممکن است توسط یک قطره چکان و یا تعدادی از قطره چکان ها آبیاری شود. قطره چکان های نقطه ای برای آبیاری درختان و یا گیاهانی که با فاصله از یکدیگر کاشته می شوند بکار برده می شود. قطره چکان های نقطه ای خود ممکن است دارای یک روزنه خروجی بوده و یا چند روزنه خروجی داشته باشند. در قطره چکان های چند روزنه ای که به بازار عرضه می شوند ابتدا تنها یک روزنه آن باز است . سپس بتدریج و در طی دوره رویش گیاه بر حسب نیاز یک یا تعداد دیگری از روزنه ها باز می شوند. در هر حال هر کدام از روزنه ها خود یک قطره چکان بشمار رفته و دبی خروجی از آنها ثابت است . قطره چکان های روزنه ای غالبا 2، 4 یا 6خروجی دارند.

در قطره چکان های خطی فاصله نقاط خروج آب از لوله فرعی بسیار کم بوده و الگوی خیس شده خاک یک نوار طویل می باشد. لوله های تراوا، لوله های روزنه دار، لوله های نواری و برخی لوله ها دو محفظه ای از نوع قطره چکان های خطی بشمار می روند.

قطره چکان ها معمولا به دو صورت تیزه ای یا روزنه ای ساخته می شوند. قطره چکان های تیزه ای برای نصب در جدار لوله فرو برده می شوند ولی قطره چکان های روزنه ای به انتهای لوله یا پایه ای که به لوله فرعی متصل است پیچ می شوند.

انواع آرایش قطره چکانها و سطح خیس شده

در روش آبیاری قطره ای تمام سطح زمین مرطوب نمیگردد بلکه درصدیاز آن خیس می شود که آنرا سطح خیس شده ( P W ) می نامند . مقدار PW به سطح خیس شدهتوسط هر نقطه ریزش آب ( A W ) ، تعداد نقاط ریزش و آرایش نقاط بستگی دارد .

تعدادنقاط ریزش و انواع آرایش قطره چکانها در روی لوله های فرعی

بطور کلی هر چه نقاط ریزش آب ( تعداد قطره چکانها ) بیشتر باشدو قطره چکانها با آرایش مطلوبتری استقرار داده شوند سطح خیس شده ( (PW) بیشتربوده ولی سیستم گرانتر خواهد بود . برای اقتصادی بودن طرح می توان بجای استفاده ازقطره چکانهای ساده ( دارای یک نقطه ریزش آب ) از قطره چکانهای چند شاخه ( دارایچندین نقطه خروج آب ) استفاده کرد .

در اینجا پنج نوع استقرار قطره چکان که تاکنون معمول بوده وبیشتر مورد استفاده قرار میگردد توصیه میگردد :

▪ آرایش مستقیم یک ردیفه

در این نوع استقرار برای هر ردیف کاشت یک ردیف لوله فرعی اختصاصیافته و قطره چکانها با فواصل ( معمولاً مساوی ) روی آن قرار میگیرند . حاصل کارایجاد یک نوار مرطوب ( نسبتاً همگن ) در طول ردیف کشت خواهد بود .

این روش آرایش یک آرایش ساده ای است که کار گذاری آن براحتیانجام میگیرد . مخصوصاً اگر از قطره چکانهای داخل خط A و یا از لوله های فرعی قطرهچکانی استفاده سود ، می توان آنرا براحتی نصب و بسهولت جمع آوری نمود . بطور کلیاین آرایش در کشت های ردیفی گیاهان یکساله که در آن نیاز به ایجاد نوار مرطوب درطول ردیف کشت است مناسب و قابل توصیه می باشد . در باغات با فاصله کشت زیاد درختاندر روی ردیف ، امکان عدم استفاده ریشه از نوار مرطوب شده در فاصله بین درختان رویردیف وجود دارد ، بنابراین در فاصله کاشت درختان ( در روی ردیف ) بیش از ۶ متراینآرایش توصیه نمی شود .

در این حالت استفاده از روشهای آرایشی لوپ ( حلقه ای ) بااستفاده از قطره چکانهای چند شاخه ای در اطراف درخت مورد توصیه است .

▪ آرایش مستقیم دو ردیفی

این آرایش در باغات میوه مسن ، مخصوصاً موقعیکه نوع درختان کشتشده دارای زیشه های توسعه یافته و پراکنده ای است توصیه میگردد . در این روش آرایشقطره چکان چنانکه مشاهده میگردد از دو ردیف لوله فرعی و در دو طرف ردیف کاشتاستفاده می شود .

برای کسب حداکثر سطح خیس شده فاصله لوله طرفین ردیف کشت بایستیتا حدی زیاد باشد که میزان P W برای فاصله قطره چکانهای مورد نظر کمتر از ۱۰۰ % نشود .

▪ آرایش قطره چکانهای چند شاخه ای

در این آرایش برای هر ردیف از کاشت درختان فقط یک لوله فرعیبکار می رود ولی بجای استفاده از قطره چکان ساده ( با یک خروجی آب ) از قطره چکانبا چندین خروجی آب استفاده میشود .

ممکن است برای هر درخت یک عدد قطره چکان که دارای ۶ شاخه خروجیاست بکار رود و یا دو عدد قطره چکان با ۴ شاخه خروجی و یا سه عدد قطره چکان هر کدامبا دو شاخه خروجی مورد استفاده قرار گیرد بهر حال تعداد قطره چکانها و همچنین تعدادشاخه ها قابل تغییراند در این آرایش بایستی سعی شود نقاط ریزش در بیشترین فاصلهممکن که سطح خشکی در بینشان ایجاد نگردد قرار داده شود تا یدینوسیله حداکثر سطح خیسشده بدست آید . در مقایسه با استقرار لوله فرعی دو ردیفه این آرایش ارزانتر می باشدولی اشکال عمده آن ثابت کردن نقاط ریزش و مشکلبودن نصب ، جمع آوری و نگهداری ایننوع آرایش است .

▪ آرایش قطره چکانها بصورت زیگزاک

در این نوع آرایش برای هر ردیف یک عدد لوله فرعی قرار داده میشود ولی در کنار درخت ، لوله دور زده و به میسر خود ادامه میدهد . قطره چکانهامعمولاً فقط در اطراف درخت استقرار می یابد .

این نوع استقرار بدلیل مشکلاتی که در نصب و همچنین جمع آوری ونگهداری لوله های فرعی ایجاد می نماید کمتر از سایر روشها کاربرد دارد .

|+| نوشته شده توسط شاهی در چهارشنبه بیست و دوم دی 1389  |
 

فقط شرمنده نتونستم ‌پلانشو اسکن کنم.

·       تعریف

آبیاری قطره ای عبارتست از پخش آهسته آب بر سطح یا زیر خاک بهصورت قطرات مجزا ، پیوسته ، جریان باریک یا اسپری ریز از طریق قطره چکا نها یی کهدر طول خط انتقال آب قرار دارندآبیاری قطره ای روشی است که آب پس از گذشتن از صافی و در صورت لزوم با کود محلول مستقیما از سطح و یا از داخل به خاک داده می شود . آب در درون لوله و در یک شبکه  انتقال بافته و به پای گیاه میرسد. وسیله خروجی که آب را قطره قطره به بیرون از لوله می ریزد (قطره چکان ) نام دارد .قطره چکانها با فواره های بسیار تنگ یا مسیر طولانی جریان، ایجاد افت فشار در شبکه ی پخش لوله ها پدید آورده و باعث کاهش فشار آب و خروج آرام آن می شوند. آب پس از خروج از قطره چکانها توسط نیروی جاذبه و موئینگی در پروفیل خاک حرکت می کند . در نتیجه مساحتی که هر قطره چکان می تواند به آنها آب برساند به واسطه حرکت افقی جریان آب در خاک محدود می گردد.

روش آبیاری قطره ای

آبیاری قطره ای روشی است که در آن آب به وسیله فشار ی که توسط پمپ و با اختلاف ارتفاع به وجود می آید وارد لوله های اصلی و فرعی شده و با استفاده از قطره چکانها به صورت قطره در پای درخت یا بوته چکیده و آب مورد نیاز آن را تامین می کند.

برای جلوگیری از ورود اجسام به داخل لوله ها ابتدا آب از صافی مخصوص گذشته و سپس وارد لوله ها می شود در صورتی که نیاز به دادن سموم و عناصر غذایی به گیاه باشد می توان این مواد را با روشهایی که گفته خواهد شد به آب اضافه نموده و در اختیار گیاه قرار داد. آب بعد از خروج از قطره چکان توسط نیروها ی کاپیلارتی و ثقل درنیمرخ خاک جریان می یابد ، بنابراین سطحی که به وسیله هر قطره چکان خیس می شود باعوامل محدود کننده جریان افقی آب محدود می گردد . در سیستم های قطره ای دور آبیارییک روز و حتی در صورت نیاز کمتر امکان پذیر است .

با انجام آزمایش گوناگون مقدار آب مورد نیاز هر گیاه قبلا معین شده است و با قرار دادن تعداد معینی قطره چکان در اطراف هر گیاه مقدار آب مورد نیاز آن در اختیارش قرار می گیرد.

این روش بازدهی بسیار بالایی دارد و می توان از آن برای آبیای باغ های مختلف و بسیاری از گیاهان جالیزی در خاک های مختلف با زمین های دارای پستی و بلندی استفاده کرد.

·       مزایای آبیاری قطره ای

آبیاری قطره ای در مقایسه با روشهای بارانی یا کرتی و شیاری دارای محاسنی است که از آن جمله می توان به این موارد اشاره کرد:

1)    بهره گیری بیشتر از منابع آب

باتوجه به ماهیت و خصوصیات فنی روش آبیاری قطره ای مصرف آب در این شیوه کمتر از سایر روشها ی آبیاری است . در آبیاری قطره ای تنها بخشی از خاک اطراف بوته  گیاه یا درخت آبیاری می شود . کاهش تبخیر ار سطح خاک عدم وجود رواناب سطحی و کنترل نفوذ عمقی ار عواملی هستند که باعث کاهش مصرف  آب و در نتیجه افزایش بازده آبیاری می شود . در این روش قسمتهای اضافی خاک  که معمولا در روشهای سنتی مربوط شده و آب آن به مصرف تبخیر یا تعرق علف های هرز می رسد خشک باقی می ماند در بعضی روشها مانند روش بارانی مقداری از آب پخش شده توسط آبپاشها مستقیما در هوا تبخیر و یا توسط باد از مزرعه خارج می گردد(باد بردگی) حال آنکه در روش قطره ای چنین مواردی وجود ندارد. در روش قطره ای حتی در اراضی شیبدار و دامنه ی تپه ها نیز رواناب سطحی وجود نخواهد داشت  زیرا معمولا مقدار آبی که از قطره چکانها خارج می شود کمتر از شدت نفوذ است عدم ایجاد سله در سطح خاک های سیلتی از دیگر مزایای این روش است . با کنترل مقدار دبی در قطره چکان می توان از تلفات عمقی آب در خاکهای شنی جلوگیری نموده و یا شدت پخش آب را متناسب با ظرفیت نفوذ خاکهای رسی تنظیم کرد. از نظر کیفیت آب روش آبیاری قطره ای مانعی در کاربرد این گونه آبها می باشد مثلا پنج کشوراز 16 کشور پیشرو در آبیاری قطره ای آبهایی را مصرف می کننند که در آنها غلظت نمک بیش از 500 میلی گرم در لیتراست . در امریکا ، اسپانیا، استرالیا ،اسرائیل و قبرس بیش از 65 درصد آبهای مصرفی در سیستم قطره ای دارای غلظتی بیش از 1000 میلی گرم نمک در لیتر می باشد . اخیرا تعدادی از کشورها ی جهان استفاده از پساب تصفیه شده فاضلابهای خانگی در آبیاری قطره ای معمول شده است که از آن جمله می توان به کشورهای آمریکاو اسرائیل اشاره نمود.در کشور های حاشیه خلیج فارس که با کمبود آب شیرین مواجهند کاربرد پساب تصفیه شده فاضلابهای خانگی و صنعتی برای آبیاری قطره ای درختان و گلکاری ها به سرعت رو به افزایش است. از مدیریتهایی که در برخورد با آب شور اعمال می شود تناوب محصول کشت گیاهان مقاوم به شوری، آبشویی زیاد و برنامه ریزی است که در آبیاری قطره ای با تنظیم برنامه آبیاری و کوتاه کردن فاصله بین آبیاری این امکان وجود دارد که محیط رشد ریشه را همیشه مرطوب نگه داشته و نمک ها را از این منطقه دور کرد .آبشویی و تناوب از مهمترین مدیریت هایی است که در هنگام استفاده از آب شور در اکثر کشور ها اعمال می شود .

2)    رشد بهتر گیاه و افزایش محصول

در آبیاری قطره ای نیاز آبی گیاه به طور روزانه تامین می شود لذا رطوبت خاک در منطقه توسعه ریشه ها درطول دوره رشد تقریبا ثابت باقی مانده و گیاه کمتر نوسان های تنش آب صدمه می بیند . مقایسه مقدار محصول تولیدی در آبیاری قطره ای با سایر روشهای آبیاری نشان داده است که تولید محصول در این روش معمولا بیشتر و یا حداقل مساوی با سایر روشها بوده است. به عبارتی دیگر آبیاری قطره ای باعث کاهش مقدار محصول نمی شود.

 

3)    کاهش زیان وارده به گیاه در اثر شوری آب

آبیاری قطره ای در استفاده از آب شور نسبت به سایر روش های مرسوم آبیاری ارجح است. این امر را می توان حداقل به سه دلیل دانست.اول اینکه در روش قطره ای فاصله آبیاری هاکوتاه بوده و منطقه توسعه ریشه ها همواره خیس نگه داشته می شود . لذا محلول خاک که ریشه های گیاه آب و مواد غذایی مورد نیاز خود را ازآن دریافت می کنند تقریبا در طول دوره رشد گیاه رقیق باقی مانده و غلضت نمک در آن کم است. حال آنکه در سایر روشها به دلیل زیاد بودن فاصله آبیاری های خاک در روزهای قبل از آبیاری نسبتا خشک بوده  ومحلول خاک  الز نظر نمکغلیظ می گردد. جذب آب در چنین شرایطی باعث وارد شدن نمک به داخل گیاه و صدمه زدن به آن می شود . دوم اینکه در آبیاری قطره ای بر خلاف روشهایی مانند بارانی آب مستقیما روی گیاه پاشیده نشده و یونهای کلر و سدیم موجود در آب در سطح برگ که باعث سوختگی آنها شود تجمع پیدا نمی کند. سوم آنکه در آبیاری قطره ای حجم مرطوب شده خاک که اصطلاحا به آن پیاز رطوبتی گفته می شود به طرف خارج از گیاه رو به گسترش بوده و نمک نیز در جبهه رطوبت به طور مرتب از نقطه ریزش آب از قطره چکان به خارج از آن رانده می شود. به طوری که اگر قطره چکان کنار گیاه و یا در جای مناسب قرار گرفته باشد نمک از دسترس ریشه ها دور می شود. البته عدم استقرار صحیح قطره چکان می تواند برعکس نمک را به طرف ریشه ها رانده و باعث صدمه زدن به آن می شود.

4) امکان بکار گیری کود و سم همراه با آب آبیاری

در آبیاری قطره ای این امکان وجود دارد تا کود های شیمیایی محلول را بتدریج و همراه با آب آبیاری در اختیار گیاه قرار داد. بدین ترتنیب خطر شسته شدن کود ها به عمق آب و یا خارج شدن آنها همرا با رواناب سطحی وجود ندارد. افزایش کارایی مصرف کود در آبیاری قطره ای یکی به دلیل مصرف کم کود است که فقط در کنار بو.ته یا درخت می باشد . چون آبیاری روزانه صورت میگیرد می توان کود پاشی را منطبق با مرحله از رشد گیاه شدیدا به آن نیاز دارد انجام داد . دلیل دیگر توزیع یکنواخت کود در منطقه ریشه ها و عدم شسته شدن کود به اعماق خاک است . علاوه بر کو دها سایر مواد مانند قارچ کشها ، و علف کشها را نیز می توان با آب وارد خاک نمود.

در یازده کشوراز کشور های  پیشرو در آبیاری قطره ای استفاده توام کود و آب به سرعت در حال گسترش است.مثلا  در امریکا ، اسپانیا، استرالیا ،اسرائیل ،افریقای جنوبی و مکزیک نیمی از کود های مصرفی در زراعتهایی که با سیستم قطره ای آبیاری می شوند توام با آب و توسط همین سیستمها به زمین داده می شود.

5) جلوگیری از رویش علف های هرز

در آبیاری قطره ای قبل از وارد شدن به سیستم از صافی های مخصوص گذشته و تصفیه می شود لذا امکان وارد شدن بذر علفهای هرز به داخل زمین وجود ندارد . از طرف دیگر چون تنها سطح سایه انداز گیاه آبیاری شده و قسمتهای دیگر زمین خشک باقی مانده می ماند شرایط برای رشد علفهای هرز فراهم نمی باشد. البته در قسنتی از خاک که قطره چکان ها وجود دارند علف های هرز به سرعت رشد می کند که باید با استفاده ار علف کشها با روش های مکانیکی با آنها مبارزه کرد.

 

6) نیاز کمتر به نیروی انسانی

سیستم آبیاری قطره ای را به سادگی می توان خودکار نموده و نیاز آن را به کارگر کاهش داد. با استفاده از شیرهای برقی(SOLENDOID) زمان قطع و وصل جریان آب برنامه ریزی شده و نیازی به کارگر برای انجام این کارها وجود ندارد کاربرد همزمان کود و سم با آبیاری می تواند تا حد زیادی در نیروی کار مورد نیاز برای انجام کود پاشی یا سم پاشی صرف جویی نماید. از محاسن دیگر آبیاری قطره ای این است که همزمان با عمل آبیاری کارگران می توانند در بین ردیفهای گیاهی یا درختها رفت و آمد نموده و به انجام کارهای مربوطه بپردازند در صورتی که در سایر روشهای آبیاری می بایست چند روزی صبر کرد تا خاک برای رفت و آمد کارگرها یا ماشینها مناسب شود.

7) صرفه جویی در انرژی

بازده آبیاری در روش قطره ای معمولا بالاتر از سیستمهای آبیاری می باشد.اطلاعات موجود نشان می دهدکه بازده آبیاری در سیستم قطره ای در کشور های مختلف جهان بین 60تا 95 درصد است. کسب چنین کارایی بالا در سایر روشها آبیاری به سختی امکان پذیر است .در مجموع بازده آبیاری قطره ای در سطح دنیا رقمی در حدود 85 درصد می باشد که به لحاظ صرفه جویی و جلوگیری از تلفات یکی از روشهای مؤثر آبیاری بشمار می رود.

پیشگفتار

محدودیت منابع آب موجود ، کمبود نزولات جوی ، پایین بودن راندمان آبیاری در روشهای آبیاری سنتی از یک طرف و نیاز روز افزون به مواد غذایی و وجود عه های کشت آبی از طرف دیگر ، توسعه کاربرد روشهای آبیاری تحت فشار به عنوان یکی از موثرترین راههای استفاده بهینه از منابع آب و خاک موجود را اجتناب ناپذیر نموده است.

بر این اساس در چند سال اخیر فعالیتهایی جهت توسعه کاربرد این روشها صورت گرفته است.

شرکتهای تولید کننده وسایل و تجهیزات مورد نیاز و نیز شرکتهای متعددی در زمینه طراحی و اجرای این روشها تاسیس و شروع بع فعالیت نموده اند . همچنین اعتبارات قابل توجهی به صورت تسحیلات بانکی جهت اجرای این روشها در اختیار کشاورزان قرار گرفته و در نهایت طرح های زیادی در سطح کشور مطالعه و اجرا شده است.

در ادامه روند مطالعه و اجرای روشهای آبیاری تحت فشار و با عنایت به اهمیت و ضرورت امر ، سازمان جهاد کشاورزی استان اردبیل توسعه روشهای آبیاری تحت فشار در سطح استان را در دستور کار خود قرار داده است و بر این اساس انجام عملیات نقشه برداری و مطالعه و طراحی روشهای آبیاری تحت فشار در اراضی خرد و پراکنده را به این مهندسین مشاور واگذار نموده است.

طرح اجرا شده بر روی اراضی آقای ناصر محمدی آقامیرلو و شرکا از توابع شهرستان کوثر در سطح1.6هکتار است.

1)      مطالعات پایه

1-1)         موقعیت و وضعیت عمومی اراضی طرح

اراضی طرح در شهرستان کوثر، در روستای آقا میرلو واقع شده است. مساحت کل این اراضی حدود دو هکتار می باشد که تنها 1.6 هکتار از آن تحت پوشش سیستم آبیاری موضعی قرار می گیرد. در حال حاضر اراضی طرح به کاشت درختان سیب و گلابی با فاصله کشت 6 متر اختصاص یافته است. این اراضی از لحاظ توپوگرافی تقریبا هموار و در جهت شمال شرقی به جنوب غربی دارای شیبی در حدود 8 درصد می باشد.

1-2)         مشخصات عمومی خاک

خاک به عنوان منبع ذخیره آب آبیاری و منبع تغذیه مواد غذایی گیاه مطرح می باشد. برخی از خصوصیات خاک نقش اساسی در طراحی سیستم آبیاری ایفا می کنند . بافت خاک اراضی طرح متوسط بوده و محدودیت عمق نیز ندارد.

1-3)         مشخصات منبع آب

درآبیاری موضعی شناخت خصوصیات آب مورد استفاده از نظر ایجاد مشل گرفتگی و دیگر محدودیتها ( شوری و...) از اهمیت خاصی برخوردار است . براین اساس با توجه به نتایج آزمایشات آب ، گسیلنده مناسب و نیز تجهیزات تصفیه مورد نیاز ( جهت رفع مشکلات فیزیکی ) انتخاب می شود.

1-4)         الگوی کشت و نیاز آبی

با توجه به هماهنگی های به عمل آمده با مالک محترم اراضی ، الگوی کشت حاضر ( درختان سیب و گلابی با فاصله 6 در 6 متر ) حفظ می گردد. به منظور بر آورد نیاز آبی این محصولات از کتاب برآورد آب مورد نیاز گیاهان عمده زراعی و باغی کشور ( موسسه تحقیاقت خاک و آب ) استفاده شده است.

2)      طراحی سیستم

الف) معرفی روش آبیاری موضعی

ب‌)    محاسبه و تعیین پارامتر های طراحی

طراحی و اجرای سیستم آبیاری باید به گونه ای باشد که در زمان حداکثر نیاز آبی گیاه ( یا گیاهان) الگوی کشت مشکلی به وجود نیاید. بنابر این پارامترهای موثر در طراحی سیستم باید بر این اساس حداکثر نیاز آبی محاسبه و تعیین شده و لی در زمان بهره برداری از سیستم بایستی برنامه آبیاری برای هر ماه و بر اساس میزان آب مورد نیاز در آن ماه تهیه و اجرا شود.

با توجه به اینکه پارامترها طراحی در اجرا و نیز مدیریت بهره برداری ، نقش اساسی ایفا می کند ، محاسبه و تعیین این پارامترها نیاز به دقت و تجربه کافی در این زمینه داشته و لازم است مسائل فنی ، مدیریتی و اقتصادی به طور توام مدنظر قرار داشته باشند. در ادامه اصول و مبانی محاسبه و تعیین این پارامترها ی طراحی به طور خلاصه ارائه می گردد.

2-1)         حداکثر نیاز آبی روزانه گیاه

از آنجا که در روشهای آبیاری موضعی تمام سطح زمین خیس نمی شود، تبخیر نیز از تمام سطح صورت نمی گیرد . بنابراین نیاز آبی روزانه گیاه عودتا به میزان تعرق از قسمتهای هوایی که در معرض تابش نور خورشید قرار دارند محدود می باشد. به همین جهت در آبیای موضعی درصد سطح سایه اندازی که نماینده سطحی است که تعرق در آن صورت می گیرد در محاسبات نیاز آبی گیاه دخالت داده می شود.

با توجه به موارد فوق حداکثر نیاز آبی روزانه گیاه از رابطه زیر که توسط FAO پیشنهاد شده محاسبه می شود:

Tr=[Ps+0.15(1-Ps)]ETC

Tr= حداکثر نیاز آبی روزانه گیاه ( mm/day)

ETC=  حداکثر تبخیر و تعرق روزانه گیاه (mm/day)

Ps= حداکثر درصد سطح سایه اندازی(%)

2-2)         حداکثر عمق آب آبیاری

حداکثر عمق آب آبیاری میزان آبی است که می توان آن را در نطقه توسعه ریشه گیاه ذخیره نمود. مقدار حداکثر عمق آب آبیاری از رابطه زیر محاسبه می شود:

Ix= Aw .Z. MAD.Pw

Ix= حداکثر عمق آب آبیاری (mm)

Aw= ظرفیت ذخیره آب در خاک (mm/m)

Z = عمق موثر توسعه ریشه گیاه (m)

MAD= درصد تخلیه مجاز رطوبت خاک

Pw= درصد سطح خیس شده خاک

·        ظرفیت ذخیره آب در خاک

ظرفیت ذخیره آب در خاک تفاوت بین نقاط رطوبتی ظرفیت زراعی (Fc) و نقطه پژمردگی (PWP) بوده و نشان دهنده حجم آبی است که خاک می تواند در خود ذخیره کند. این مقدار عودتا بستگی به بافت خاک داشته و با انجام آزمایش در مزرعه قابل اندازه گیری می باشد ولی در عمل برای تخمین مقدار آن از جداول مربوطه استفاده می شود.

·        عمق موثر توسعه ریشه گیاه

عمق موثر توسعه ریشه گیاه عمقی از منطقه ریشه است که حدود 80درصد مواد غذایی مورد نیاز گیاه از آن تامی می شود. بدیهی است آن قسمت از آب که در این منطقه ذخیره شود برای گیاه قابل استفاده خواهد بود.

·        درصد تخلیه مجاز رطوبت خاک

با وجود اینکه هر خاکی می تواند مقدار Aw را به عنوان حداکثر ظرفیت ذخیره آب در خود نگه دارد ولی عملا تمام این مقدار برای گیاه قابل استفاده نبوده و بسته به نوع گیاه 40تا75 درصد آن قابل جذب است که به آن آب سهل الوصول یا درصد تخلیه مجاز رطوبت گفته می شود. مقدار تخلیه مجاز هر گیاه از مراجع مربوطه قابل استخراج است.

·        درصد مساحت خیس شده

این مسئله که درصد مساحت خیس شده دقیقا چه مقدار باشد به درستی مشخص نشده است ولی هر چه مقدار آن زیادتر باشد آب بیشتری در خاک ذخیره شده و در مواقع اضطراری آسیب کمتری به گیاه وارد می شود. با اطلاعات امروزی درصد مساحت خیس شده مناسب بین 30تا 70 درصد بسته به شرایط آب و هوایی ، نوع گیاه و ... می باشد. در مناطقی که امکان استفاده از بارندگی به مقدار کافی وجود دارد درصد مساحت خیس شده را می توان کمتر از 30درصد در نظر گرفت . نکته قابل توجه اینکه درصد سطح خیس شده در باغات نباید آنقدر زیاد باشد که باعث ایجاد مشکل رفت و آمد ماشین آلات کشاورزی در بین ردیف ها و نیز افزایش تلافات نفوذ عمقی و تبخیر و تعرق گردد و از طرفی نباید آنقدر کم باشد که به تولید بهینه محصول لطمه وارد نماید.

2-3)         حداکثر دور آبیاری و دور آبیاری طراحی

حداکثر دور آبیاری با توجه به حداکثر عمق آب آبیاری و نیاز آبی روزانه گیاه از رابطه زیر بدست می آید:

Fx=

Fx= حداکثر دور آبیاری (day)

Ix= حداکثر عمق آب آبیاری (mm)

Tr= حداکثر تعرق روزانه گیاه(mm/day)

در روش های آبیاری موضعی امکان انجام آبیاری با تواتر زیاد (دور کم) وجود داشته و این مسئله یکی از مزایای استفاده از این روش می باشد. زیرا همواره منطقه توسعه ریشه ها رطوبت کافی داشته و تنش کمتری به گیاه وارد می شود.

2-4)         نیاز خالص آبیاری

نیاز خالص آبیاری برابر آبی است که بایستی در هر آبیاری در منطقه توسعه ریشه گیاه ذخیره شود تا نیاز گیاه در طول یک دوره آبیاری را برآورد سازد . این مقدار از رابطه زیر محاسبه می شود:

In=F .  Tr

In = نیاز خالص آبیاری (mm)

F= دور آبیاری طراحی (day)

Tr= حداکثر تعرق روزانه گیاه یا نیاز آبی روزانه گیاه (mm/day)

2-5)         نیاز آبشویی

به منتظور جلوگیری از شور شدن خاک ( به دلیل کیفیت نامناسب آب آبیاری )لازم است که مقدار آب آبیاری به اندازه نیاز آبشویی افزایش داده شود. مقدار نیاز آبشویی در آبیاری موضعی از رابطه زیر محاسبه می شود.

LR=

LR= نیاز آبشویی

ECw=  هدایت الکتریکی آب آبیاری (  mmhos/m)

Max ECe= حداکثر هدایت الکتریکی عصاره اشباع خاک ( mmhos/m)

اگر نیاز آبشویی کمتر از 1/0 باشد تلفات نفوذ عمقی نیاز آبشویی را تامین می کند در غیر این صورت بایستی مقدار نیاز آبشویی محاسبه و اضافه شود. مقدار نیاز آبشویی را می توان در هر آبیاری اضافه نموده و یا اینکه مجموع نیاز آبشویی سالانه را دردویا سه نوبت تامین نمود.

2-6)         راندمان آبیاری

النتخاب مقدار راندمان آبیاری به عواملی از جمله نوع سیستم آبیاری موضعی ، توپوگرافی و ... بستگی دارد. همچنین می توان راندمان آبیاری را با دخالت دادن نیاز آبشویی ( در صورتی که کمتر از 1/0 باشد) محاسبه و اعمال نمود.

2-7)         نیاز خالص و حجم ناخالص آبیاری

نیاز ناخالص آبیاری با استفاده از رابطه زیر محاسبه می شود:

Ig =

Ig= نیاز ناخالص آبیاری (mm)

In= نیاز خالص آبیاری (mm)

 Ea= راندمان آبیاری طراحی(%)

حجم ناخالص آبیاری برای هر درخت با توجه به نیاز ناخالص آبیاری و فواصل کشت درختان از رابطه زیر محاسبه می شود:

V=Ig . Sp .Sr

V= حجم ناخالص آبیاری برای هر درخت (lit)

Ig= نیاز ناخالص آبیاری (mm)

Sr= فاصله درختان روی ردیف (m)

Sp = فاصله ردیف درختان (m)

2-8)         مشخصات گسیلنده مورد نیاز

در روش آبیاری موضعی کسیلنده ها (وسیله خروج آب ) نقش اساسی را در موفقیت یا عدم موفقیت سیستم و مخصوصا مسایل و مشکلات بهره برداری و نگهداری ایفا می کنند. از آنجا که تعداد گسیلنده ها در واحد سطح زیاد می باشد، هر گونه اشکال در عملکرد آنها هزینه های زیادی ( جهت اصلاح و یا بهره برداری و نگهداری صحیح) را به سیستم تحمیل خواهد نمود. بنابر این در هر طرح بایستی با توجه به مطالعات پایه ( آب و خاک و گیاه ) و در نظر گرفتن مواردی از جمله نوع ، دبی و فشار کارکرد ، تعداد فاصله بهینه ، آرایش ، رابطه دبی فشار ، قطر روزنه خروجی و ... گسیلنده مناسب انتخاب شود.

در این طرح با در نظر گرفتن شرایط موجود ،سابقه کاربرد، قابلیت دسترسی آسان ، به حداقل رساندن مشکلات بهره برداری و نگهداری و ... از قطره چکان های روی خط تنظیم کننده فشار و خود شوینده با دبی خروجی 8 لیتر در ساعت استفاده شده است. این نوع قطره چکان دارای سیستم کنترل فشار بوده به طوری که در فشار های مختلف (10تا40متر) دبی خروجی تقریبا ثابت می ماند. همچنین خودشوینده بوده و مشکلات گرفتگی حداقل ممکن است.

2-9)         مدت آبیاری و ساعات آبیاری در شبانه روز

با توجه به مقدار حجم ناخالص آب آبیاری مورد نیاز برای هر درخت (v) و دبی و تعداد قطره چکان برای هر درخت مدت زمان آبیاری از رابطه زیر قابل محاسبه است:

t =

t = مدت زمان آبیاری (hr)

v  =حجم ناخالص آب آبیاری مورد نیاز برای هر درخت (lit)

n = تعداد قطره چکان برای هر درخت

q= دبی قطره چکان ( lit/hr)

2-10)     تعداد نوبت آبیاری در هر روز

با توجه به مقدار دور آبیاری ساعات آبیاری در هر شبانه روز و مدت زمان مورد نیاز برای هر آبیاری تعداد دفعات آبیاری در یک دور از رابطه زیر محاسبه می شود:

N =

N= تعداد نوبت یا تعداد ایستگا های آبیاری

F= دور آبیاری (day) وT= کل ساعات آبیاری در شبانه روز (hr)

2-11)     نتایج محاسبه و تعیین پارامترها ی طرح

نتایج محاسبه و تعیین پارامتر های طرح به شرح زیر است:

برنامه ریزی آبیاری برای رشد نهایی

روز آبیاری

روز اول

روز دوم

روز سوم

نوبت آبیاری

نوبت اول

نوبت دوم

مدت آبیاری ( ساعت)

3.2

3.2

استراحت سیستم

استراحت سیستم

نام مانیفلد

M1

M2&M3

مساحت قطعه (هکتار)

0.8

0.8

دبی سیستم ( lps)

5.93

5.93

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

محاسبه پارامتر های طراحی

ردیف

نوع

شرح پارامتر

واحد

مقدار

توضیحات

1

گیاه

نوع گیاه

اصله

سیب و گلابی

 

2

فاصله ردیف درختان

m

6

Sr

3

فاصله درختان روی ردیف

m

6

Sp

4

حداکثر تبخیر و تعرق روزانه گیاه

mm/day

4.42

Etc

5

حداکثر شعاع سایه اندازی

m

2.4

r

6

حداکثر سطح سایه انداز درخت

%

50

Ps

7

حداکثر تعرق روزانه گیاه

mm/day

2.55

Tr= Etc . [Ps+0.15(1-Ps)]

8

خاک

ظرفیت ذخیره آب در گیاه

mm/m

180

Aw

9

عمق موثر توسعه ریشه گیاه

m

1.2

Z

10

درصد تخلیه مجاز رطوبت خاک

%

50

MAD

11

گسیلنده

نوع گسیلنده

تنظیم کننده و خود شوینده

 

12

دبی متوسط کارکرد

Lit/hr

8

Qa

13

فشار متوسط کارکرد

M

40-10

Pa

14

تعداد گسیلنده برای هر گیاه

عدد

12

ne

15

آرایش لترال ها

خطی دوردیفه

 

16

فاصله گسیلنده

m

1

S" e

17

برآورد سطح خیس خوردگی

%

54

Pw

18

سیستم آبیاری

حداکثر عمق آبیاری

mm

58.3

Ix =Aw .Z.MAD .Pw

19

حداکثر دور آبیاری

day

22.9

Fx

20

دور آبیاری طراحی

day

3

F

21

نیاز خالص آبیاری (برای هر دور)

mm

7.7

In =F.Tr

22

راندمان کاربرد آبیاری

%

90

Ea = Eu .Et

23

شوری آب آبیاری

ds/m

0.66

Eci

24

شوری خاک با 10 درصد کاهش محصول

ds/m

8

Ecs

25

نیاز آبشویی

 

0.04

LR

26

نیاز ابی سالانه

 

510

Ety

27

نیاز آبشویی سالانه

 

21.08

LRY

28

نیاز ناخالص آبیاری ( برای هر دور)

mm

8.5

Ig =In/Ea

29

حجم ناخالص آبیاری( برای هر دور)

Lit

306

V= Ig. Sp.Sr

30

مدت آبیاری

Hr

3.19

t=V/q

31

مدت آبیاری پیشنهادی

Hr

3.2

t

32

حداکثر ساعات آبیاری در یک شبانه روز

Hr

22

T

33

حداکثر تعداد نوبت آبیاری در هردور

نوبت

21

N= (F.T)/t

34

تعداد قطعات آبیاری انتخاب شده

قطعه

2

 

35

 

مساحت خالص اراضی طرح

hec

1.6

 

36

 

حداکثر مساحت بزرگترین قطعه

hec

0.8

براساس قطعه بندی پلان شبکه

37

 

حداکثر دبی بزرگترین قطعه

lps

6

 

 

 

ج‌)     طرح آرایش شبکه آبیاری تحت فشار

در شبکه های آبیاری تحت فشار ، انواع خطوط لوله بر حسب موقعیت و نقشی که به عهده دارند موارد استفاده قرارمی گیرد. نحوه آرایش و قرار گیری و ارتباط انواع خطوط لوله تاثیر زیادی در هزینه های تمام شده طرح و مسائل بهره برداری و نگهداری دارد. به طور کلی عوامل موثر در این زمینه ها عبارت است از: حداقل تراکم خطوط لوله ، حداقل هزینه های اجرایی ، توپوگرافی اراضی ، شکل هندسی ، بهره برداری و نگهداری ، پارامترها ی طراحی و تجربه کارشناسی طراح و ... می باشد.

مشخصات عمومی و نحوه ارتباط انواع خطوط لوله به شرح زیر است:

ج-1)  لوله های آبده یا لترال

ایت لوله ها در کنار ردیف درختان ( موازی خطوط تراز ) قرار گرفته و وظیفه آنها تامین آب مورد استفاده گسلنده ها می باشد. جنس این لوله ها اغلب پلی اتیلن با چگالی کم ( LD) و قطر آنها عمدتا 16 میلیمتر است. در روش های آبیاری موضعی که از گسیلنده های با دبی زیاد ( مانند بابلر) استفاده می شود قطر لوله آبده بیشتر از 16میلیمتر انتخاب می شود.

ج-2) لوله رابط یا مانیفولد

وظیفه این لوله ها ارتباط لوله های آبده و تشکیل یک واحد آبیاری است بدین ترتیب یک مانیفولد ولترال های تحت پوشش آن کوچکترین واحد آبیاری را تشکیل می دهند. به طور کلی معیار طراحی این واحد آبیاری بر اساس حداکثر تغییرات دبی معادل 10 درصد دبی متوسط گسیلنده می باشد.این تغییرات مجاز دبی با توجه به رابطه دبی فشار گسیلنده مورد نظر به تغییرات مجاز فشار تبدیل شده و برای طراحی واحد آبیاری مورد استفاده قرار می گیرد. از آنجا که قطره چکان های تنظیم کننده فشار ،حساس نیستند انجام می شود. لوله های رابطه عموما از پلی اتیلن با چگالی (HD)می باشند.

ج-3) لوله های فرعی

لوله ها لترال وظیفه ارتباط مانیفولد ها و اتصال آنها به خط لوله اصلی را به عهده دارند. در این لوله ها رعایت حداکثر سرعت مجاز و پرهیز از تغییرات زیاد سرعت از جمله معیار های مهم طراحی می باشد. جنس این لوله ها پلی اتیلن با چگالی زیاد ( HD)است.

ج-4) لوله اصلی

لوله اصلی از محل ایستگاه پمپاژو تجهیزات تصفیه تا اولین انشعاب آن به لوله های فرعی ادامه دارد و وظیفه آن انتقال آب تا اولین محل توزیع می باشد. این لوله ها نیز از جنس پلی اتیلن با چگالی زیاد (HD) است.

ج-5) نتایج محاسبه و طراحی شبکه خطوط لوله

برای محاسبه افت بار در شبکه خطوط لوله تحت فشار عمدتا از رابطه هیزن ویلیامز و برای محاسبه سرعت از معادله پیوستگی استفاده شده است:

Hf=1.22   .  1010 ( )1.852 .D-4.87 L .f

Hf= افت اصطحکاک (m)

Q= دبی عبوری از لوله ها(L/s)

C= ضریب افت هیزن ویلیامز

 D= قطر داخلی لوله (mm)

L= طول لوله (M)

F= ضریب تصحیح افت برای لوله های با دبی متغییر

Q= A .V

Q= دبی عبوری از لوله (m3/s)

A= سطح مقطع عبوری جریان(m2)

V= سرعت جریان آب (m/s)

نتایج طراحی شبکه خطوط لوله طرح با استفاده از روابط فوق و در نظر گرفتن ضوابط و معیار های فنی مورد نظر به شرح زیر است:

طراحی لوله های لترال

Pin (m)

V (m/s)

d(mm)

D(mm)

Hf(m)

f

Q(l/s)

Ne

L (m)

Qe(l/hr)

Pe(m)

Se (m)

10.63

0.5

12

16

0.84

036

0.08

36

35

8

10

1

10.79

0.5

12

16

1.06

0.36

0.09

39

38

8

10

1

10.85

0.6

12

16

1.14

0.36

0.09

40

39

8

10

1

10.92

0.6

12

16

1.22

0.36

0.09

41

40

8

10

1

 

طراحی خطوط لوله اصلی وفرعی

نام لوله

کیلومتر(m)

طول قطعه (m)

لوله جداشده

ارتفاع(m)

دبی(l/s)

قطر(mm)

قطر داخلی(mm)

سرعت(m/s)

افت فشار(m)

فشار تامین شده در ابتدا(m)

فشار مورد نیاز در ابتدا(m)

فشار مورد نیاز در انتها(m)

فشار تامین شده در انتها(m)

فشار شکن (m)

P

 

0.0

 

72.5

 

 

 

 

 

16.5

 

 

 

 

71

71

M1

69

6

75

67.8

1.66

3.3

16.7

11

16.90

22.62

 

192.5

121.5

M2

66.5

6

75

67.8

1.66

5.6

13.6

11

18.84

21.46

 

280.1

87.6

M3

63

2.5

50

45.2

1.56

5.8

11.4

11

15.58

15.95

 

 

 

 

 

مشخصات اجرایی لوله ها

طول لوله در قطر های مختلف

دبی(l/s)

مساحت تحت پوشش مانیفولدm2

نام لوله

SUM

50

63

75

128

64

 

64

5.93

8000

M1

80

 

80

 

3.48

4694

M2

37

37

 

 

2.45

3306

M3

280

88

 

193

 

 

P

525

189

80

257

 

16000

SUM

و‌)       تجهیزات تصفیه آب

یکی از مشکلات عمده روش های آبیاری موضعی گرفتگی قطره چکان به علت آلودگی و یا ناخالص های موجود در آب آبیاری می باشد به همبن منظور بسته به شرایط هر طرح بایستی تمهیدات متناسب از جمله استفاده از خروجی های بزرگتر ، تصفیه شیمیایی و ... پیش بینی شود . تجهیزات تصفیه که عمدتا برای رفع مشکلات فیزیکی مورد استفاده قرار می گیرند عبارت است از : شبکه آشغال گیر ، حوضچه ته نشینی، هیدروسیلکون ، صافی شنی ، صافی توری.

·        در این طرح با در نظر گرفتن دبی طراحی تجهیزات تصفیه آب به شرح زیر انتخاب شده است:

·        هیدروسیکلون 12 اینچ با ورودی 2 اینچ و خروجی 3 اینچ، یک دستگاه.

·        صافی شنی 20اینچ با ورودی 2 اینچ و خروجی 2 اینچ ، دو دستگاه.

·        صافی توری 6 اینچ 50سانتی متری با ورودی 2 اینچ و خروجی 2 اینچ ، سه دستگاه.

·        تانک کود 90 لیتری ، یک دستگاه

ي‌)     انتخاب پمپ و نیروی محرکه  

با توجه به نتایج محاسبات هیدرولیکی خطوط لوله و مقدار افت فشار تجهیزات تصفیه آب ، فشار و دبی مورد نیاز سیستم با در نظر گرفتن ضریب اطمینان از تامین فشار و دبی طرح پمپ مناسب و نیروی محرکه مورد نیاز محاسبه شده است.

مشخصات فنی پمپ و نیروی محرکه

ردیف

شرح

مشخصات

1

نوع پمپ

WKL -  50/4

2

ارتفاع پمپاژ(متر)

27

3

دبی (لیتر)

6

4

توان مورد نیاز(کیلو وات)

4

5

دور موتور ( دور در دقیقه)

1450

6

قطر پروانه(میلیمتر)

165

7

قطر دهانه مکش(اینچ)

5/2

8

قطر دهانه رانش(اینچ)

2

9

تعداد پمپ (دستگاه)

1

 

3)      متره و بر آوردهزینه های اجرایی

هزینه های اجرایی طرح شامل : خرید وسایل و تجهیزات شبکه آبیاری موضعی ، خرید وسایل و تجهیزات ایستگاه پمپاژ و تصفیه آب و هزینه های نصب و تست و راه اندازی شبکه آبیاری موضعی و ایستگاه پمپاژ و تجهیزات تصقیه آب می باشد. به منظور برآورد هزینه خرید لوازم و تجهیزات ،پس از تهیه لیست کامل آنها از نتایج استعلام قیمت های روز از شرکتهای سازنده معتبر و برای برآورد هزینه های نصب و اجرا از فهرست بهای واحد پایه آبیاری تحت فشار سال 1387 استفاده شده است.

برآورد کل هزینه های اجرایی

ردیف

شرح

بها (ريال)

1

خرید وسایل و تجهیزات ایستگاه پمپاژ و تصفیه آب

33،413،620

2

خرید وسایل و تجهیزات شبکه آبیاری موضعی

27،766،950

3

نصب و راه اندازی و تست ایستگاه پمپاژ و تصفیه آب و شبکه آبیاری موضعی

28،414،207

4

جمع کل هزینه های اجرایی شبکه آبیاری موضعی

89،594،777

 

4)      دستور العمل بهره برداری و نگهداری

4-1) برنامه ریزی آبیاری

هدف اصلی از طراحی و اجرای آبیاری تحت فشار تامین آب به موقع و به مقدار کافی محصول و یا محصولات الگوی کشت در تمام مدت دوره رشد می باشد. برای این منظور یکی از وظایف مهم مدیریت بهره برداری تهیه و تنظیم برنامه آبیاری با توجه به نیاز گیاه و شرایط واقعی مزرعه با در نظر گرفتن کلیه مسائل و مشکلات احتمالی برای سالها و ماه های مختلف رشد است. در اینجا به عنوان راهنما برنامه آباری درختان سیب و گلابی به شرح زیر است:

 

 

 

 

 

 

 

 

شرح پارامتر

واحد

اردیبهشت

خرداد

تیر

مرداد

شهریور

مهر

متوسط تبخیر و تعرق روزانه گیاه

mm/day

0.44

2.16

4.4

4.42

3.65

1.44

سال اول

متوسط سطح سایه انداز درخت

%

10

10

10

10

10

10

متوسط تعرق روزانه گیاه

mm/day

0.1

0.5

1

1

0.9

0.3

حجم ناخالص آبیاری

Lit

12

61

124

125

103

41

دور آبیاری

day

3

3

3

3

3

3

مدت آبیاری

hr

0.1

0.6

1.3

1.3

1.1

0.4

سال دوم

متوسط سطح سایه انداز درخت

%

20

20

20

20

20

20

متوسط تعرق روزانه گیاه

mm/day

0.1

0.7

1.4

1.4

1.2

0.5

حجم ناخالص آبیاری

Lit

17

83

169

170

140

55

دور آبیاری

day

3

3

3

3

3

3

مدت آبیاری

hr

0.2

0.9

1.8

1.8

1.5

0.6

سال سوم

متوسط سطح سایه انداز درخت

%

30

30

30

30

30

30

متوسط تعرق روزانه گیاه

mm/day

0.2

0.9

1.8

1.8

1.5

0.6

حجم ناخالص آبیاری

Lit

21

105

214

215

177

70

دور آبیاری

day

3

3

3

3

3

3

مدت آبیاری

hr

0.2

1.1

2.2

2.2

1.8

0.7

سال چهارم

متوسط سطح سایه انداز درخت

%

40

40

40

40

40

40

متوسط تعرق روزانه گیاه

mm/day

0.2

1.1

2.2

2.2

1.8

0.7

حجم ناخالص آبیاری

Lit

26

127

259

260

215

85

دور آبیاری

day

3

3

3

3

3

3

مدت آبیاری

hr

0.3

1.3

2.7

2.7

2.2

0.9

سال پنجم

متوسط سطح سایه انداز درخت

%

50

50

50

50

50

50

متوسط تعرق روزانه گیاه

mm/day

0.3

1.2

2.5

2.54

2.1

0.8

حجم ناخالص آبیاری

Lit

30

149

304

305

252

99

دور آبیاری

day

3

3

3

3

3

3

مدت آبیاری

hr

0.3

1.6

3.16

3.18

2.6

1

4-2) دستور العمل های بهره براداری و نگهداری تجهیزات تصفیه آب

4-2-1) آماده سازی

·        کنترل کلیه اتصالات از نظر استحکام ،خوردگی و شکستگی های احتمالی

·        بازدید از هیدروسیکلون ، تانک شن، تانک کود و صافی توری و کنترل اتصالات ، زنگ زدگی و یا هر گونه نقص احتمالی دیگر

·        بازدید و کنترل کلیه شیرآلات و اطمینان از عملکرد صحیح آنها

·        بازدید و کنترل کلیه فشارسنجها و اطمینان از عملکرد صحیح آنها

·        شستشوی کلیه تجهیزات و آماده سازی آنها جهت بهره برداری

4-2-2) بهره برداری و نگهداری از هیدروسیکلون

4-2-3) بهره برداری و نگهداری از صافی شن

·        صافی شن مواد معلق ، جلبکها و گل ولای آب را جدا می کند بنابر این بعد از مدتی کارکرد، گل ولای منافذ لایه های سیلیس را مسدود نموده و موجب افزایش فشار داخل صافی و افت هیدرولیکی جریان آب می گردد.

·        نکته مهم در موردصافی شن اینکه همواره باید حداقل دو دستگاه صافی شن پیش بینی شود تا بتوان همواره با آب تصفیه شده از یکی از آنها صافی دوم را شستشو نمود.

·        همواره سعی شود صافی های شنی با فاصله حدود 30دقیقه با یکدیگر راه اندازی شوند تا بدین ترتیب احتمال کثیف شدن هر دو دستگاه با هخم منتفی گردد.

·        توجه شود که در زمان آبیاری  شیر های بک واش ( تخلیه) به طور کامل بسته شود.

·        هنگام راه اندازی سیستم بایستی عمل هواگیری به طور کامل انجام شود.

·        زمان شستشوی معکوس صافی های شن موقعی است که اختلاف فشار قبل و بعد از آن حدود 3.5 متر بیشتر از زمان تمیز بودن آنها شود.

·        برای شستشوی معکوس صافی های شن ابتدا شیر های ورودی و خروجی یکی از صافی ها بسته شده و شیر تخلیه یا بک واش باز شود. سپس شیر خروجی این صافی به آرامی باز شود تا جریان آب از زیر صافی برقرار شود. در این حالت گل و لای و مواد معلق از طریق لوله تخلیه خارج می شود. این عمل تا زمانی که آب خروجی صافی باز می شوند. این مراحل برای صافی بعدی نیز تکرار می شود.

·        پس از پایان فصل آبیاری و توقف کامل ایستگاه، دریچه بالای فیلترها، درپوش زیر کلکتورهای ورودی و خروجی باز شوند تا آب داخل آنها کاملا تخلیه گردد. بقیه شیرهای موجود نیز باز شوند تا هوا در داخل ایستگاه و مخازن جریان داشته باشد.

4-2-4) بهره برداری و نگهداری صافی توری

·        صافی های توری وظیفه گرفتن باقیمانده مواد معلق خروجی از صافی های شن را به عهده دارند.

·        پس از پایان هر آبیاری  شیر فلکه ورودی به صافی بسته شده و شیر تخلیه جانبی باز شود تا آب داخل آنها کاملا تخلیه شود. سپس درپوش توری باز شده و توری ها به آرامی از صافی خارج شوند.

·        توری ها در داخل استخر به طور کامل و با استفاده از برس نرم کاملا تمیز شوند به طوری که هیچ گونه ذره ای به آن نچسبیده باشد. سپس مجددا توری ها داخل محفظه صافی قرار داده شده و درپوش و شیر تخلیه بسته شوند.

·        پس از پایان فصل آبیاری درپوش ها باز شده و پیچ های آن گریسکاری و در محل مناسب نگهداری شود.

·        توری های صافی را از آن خارج نموده و پس از پاکسازی کامل با روزنامه یا پارچه مناسب کالا پوشانده و تا دوره بعد در محل مناسب نگهداری شود.

 

4-2-5) بهره برداری و نگهداری از تانک کود

·        برای انجام عملیات کوددهی ابتدا دریجه ورودی باز شده و کود مورد نظر  داخل مخزن ریخته و سپس دریچه محکم بسته شود. در این حالت شیر فلکه ای که بین اتصال ورودی و خروجی تانک قرار دارد به مقدار کمی بسته شود تا آب وارد مخزن شود. ( شیرهای ورودی و خروجی تانک بایستی قبلا باز شده باشند).

·        پس از اتمام مدت مورد نظر و انجام عملیات کوددهی، شیر فلکه کاملا باز شده و ورودی و خروجی تانک کود مجددا بسته شود.

·        در پایان عملیات کوددهی شیر تخلیه تانک کود باز شود تا آب داخل مخزن به طور کامل تخلیه شود.

·        در پایان فصل آبیاری کلیه شیرها و دریجه تانک کود باز شوند تا جریان هوا داخل آن برقرار گردد.

 

4-3) بهره برداری و نگهداری از شبکه خطوط لوله

·        قبل از شروع فصل آبیاری (با در نظر گرفتن فاصله زمانی مناسب) بخش های مختلف شبکه مورد بازدید قرار گرفته و سرویس ها، کنترل ها، تعمیرات و یا در صورت لزوم تعویض ها انجام شود.

·        کلیه شیر آلات موجود از نظر استحکلم اتصال صحیح کنترل شده و در صورت لزوم سرویس های لازم جهت کارکرد آسان و روان آنها انجام شود.

·        شیرآلات  انشعاب کلیه واحدها از نظر اتصال صحیح و عدم ضربه یا صدمه دیدن احتمالی کنترل و بازرسی شوند و در صورت نیاز تعمیرات و تعویضات احتمالی انجام شود.

·        لوله های لترال (آبده) به مزرعه منتقل و پس از بررسی و کنترل های لازم از نظر اتصال صحیح گسیلنده ها و سالم بودن آنها در محل های مورد نظر نصب شوند.

·        پس از انجام کلیه برسی ها، بازدیدها، کنترل ها، تعمیرات و یا تعویض های احتمالی شبکه خطوط لوله به شرح زیر شستشو شود.

·        شیرهای تخلیه انتهای لوله اصلی، لوله فرعی، مانیفولد و نیز بست انتهایی لوله های اصلی، فرعی، مانیفولدها و بست انتهایی لوله های آبده، به ترتیب بسته شوند.

·        در صورتی که کل سیستم آبیاری به واحدهای مجزا تقسیم بندی شده است، هر واحد آبیاری طبق دستورالعمل فوق به طور جداگانه شستشو داده شود.

·        پس از شستشوی کامل لوله ها و بستن انتهای آنها برای اطمینان از کارایی مناسب اجزا سیستم یکبار دیگر شبکه راه اندازی می شود( واحدهای آبیاری به طور مجزا راه اندازی می شود). در این مرحله کلیه بخش ها مورد بازدید قرار گرفته و موارد زیر کنترل می شوند:

-       اتصال کامل لوله های آبده و عدم نشت از محل اتصال و اتصال لوله های رابط و کنترل فشار در ابتدای آنها.

-       اتصال گسیلنده ها، رابط ها، سه راهی ها و بست هاس انتهایی لوله های آبده.

-       نحوه خروج آب از گسیلنده ها و گرفتگی احتمالی آنها.

·        نکته حائز اهمیت این که کنترل فشار در تجهیزات تصفیه آب، ابتدای شبکه آبیاری و ابتدای کلیه واحدها می تواند در تشخیص خرابی های احتمالی بسیار موثر باشد. زیرا با هر گونه خرابی، شکستگی و ... در موارد فوق تعادل فشار در شبکه تغییر می نماید.

 

5)      مشخصات فنی

5-1) مشخصات فنی عمومی

رعایت کامل مفاد نشریه شماره 261 سازمان مدیزیت و برنامه ریزی کشور با عنوان مشخصات فنی عمومی آبیاری تحت فشار از طرف پیمانکار الزامی می باشد. در این نشریه کلیه مشخصات فنی – اجرائی روش های آبیاری موضعی و بارانی و تجهیزات الکتریکی مورد نیاز ارائه شده است.

5-2) مشخصات فنی خصوصی

1.      تمام لوله های به کار رفته در این طرح لوله های PE80 با تحمل فشار 6 اتمفسر ( مطابق با استانداردDin8074) می باشد.

2.      به منظور حفاظت و بهره برداری شیرآلات ابتدای خطوط لوله اصلی، نیمه اصلی، مانیفولدها، از حوضچه شیرآلات با ساختمان آجری و نیز برای تخلیه آب در انتهای لوله ها، از حوضچه تخلیه با ساختمان بلوکی استفاده شده است. عملیات اجرائی این حوضچه ها شامل مراحل زیر است:

·        انجام عملیات خاکی لازم، شامل حفر گود با هر نوع وسیله مکانیکی تا عمق مورد نظر، تسطیح، آب پاشی و کوبیدن کف گود، تلمبه زنی و تخلیه آب های سطحی داخلی گود( در صورت لازم).

·        قالب بندی و بتن ریزی و عملیات بنایی، همراه با جداسازی لوله ها.

·        تهیه و ریختن شن زهکش کف.

·        خاکریزی اطراف حوضچه با خاک حاصل از خاکبرداری ( خاکریز نهایی).

·        تسطیح و پاک کردن محل، نظافت داخل حوضچه و سایر عملیات تکمیلی لازم.

·        برای حوضچه های به عمق بیش از 2.5 متر لازم است به منظور حفاظت ، دستکهای مناسب پیش بینی شود.

3.      با توجه به تجربیات طرح های اجرا شده و به منظور کاهش هزینه های تعمیرات احتمالی در آینده، انشعاب لوله های لترال از مانیفولد توسط کمربند پلی اتیلن و انشعاب 2/1 16 می باشد.

 

|+| نوشته شده توسط شاهی در سه شنبه بیست و یکم دی 1389  |
 
 
بالا